CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer: “ÇAYKUR’un Stevia yatırımına harcanan 22 milyon lira atıl kaldı”

CHP Niğde Milletvekili, TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu ile Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğünün (ÇAYKUR) TBMM KİT Komisyonundaki denetim görüşmelerinde yaş çay alım fiyatlarını, üreticilerin karşılaştığı ekonomik sorunları, kurumun yatırımlarını ve çalışanların taleplerini gündeme getirdi.

Gürer, yaş çay alım fiyatının üreticinin beklentilerini karşılamadığını belirterek, Stevia bitkisi için yapılan yatırımın atıl kalmasını ve kamu kaynaklarının kullanımını eleştirdi.

“ÜRETİCİ BU YIL DAHA YÜKSEK FİYAT BEKLİYORDU”

Yaş çay üreticilerinin artan maliyetler karşısında gelir kaybına uğradığını belirten CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer, açıklanan alım fiyatının üreticileri memnun etmediğini söyledi.

Gürer, yaş çay ile kuru çay arasındaki fiyat dengesinin üretici aleyhine değiştiğine dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:

“Bu yıl yaş çay alım fiyatı üreticiyi mutlu etmedi, düşük bir rakam oldu. Bununla ilgili yaş çayda 6 kilo satan çiftçi 1 kilo kuru çay geçen yıl alabiliyordu, bu yıl 8,5 kilo satarak 1 kilo kuru çay alabiliyor. Bu durumda çiftçilerimizin beklentisi, maliyet 40 lira civarında olduğu için daha yüksek bir rakamdı. Bu gerçekleşmedi, üretici bu anlamda tepkili.”

Çay üretiminin belirli dönemlerde gerçekleştirilebildiğini ve hasat sürecinin kendine özgü zorlukları bulunduğunu vurgulayan Gürer, üreticilerin önemli bir bölümünün büyükşehirlerden gelerek hasada katıldığını belirtti.

Gürer, üretimin sürdürülebilirliği için alım fiyatlarının girdi maliyetleri dikkate alınarak belirlenmesi gerektiğini ifade ederek şöyle konuştu:

“Çay, diğer ürünler gibi değil, belli bir dönem hasat edilebiliyor. Onun da çoğu büyük kentlerden de gelerek bu işi yapmaya çalışıyorlar. Bunun sürdürülebilirliği için fiyatlar konusunun daha dikkatli ele alınıp üreticiyi en azından girdi maliyetleri üzerinden destekleyen alım fiyatlarının uygulanmasının doğru olduğunu düşünüyorum.”

“MUHALEFETİN GÖREVİ EKSİKLERİ SÖYLEYEREK DAHA İYİYE GİDİLMESİNİ SAĞLAMAKTIR”

Kamu kurumlarının denetlenmesinin ve eksikliklerin dile getirilmesinin önemine değinen Ömer Fethi Gürer, muhalefetin görevinin yalnızca eleştirmek olmadığını, kamu yönetiminin daha iyi işlemesine katkı sunmak olduğunu söyledi.

Gürer, “Muhalefet milletvekilinin görevi, olumsuzluğu ve eksiği, yanlışı ifade ederek bir kurumun da ya da uygulanan politikanın da daha iyiye gitmesini en azından tavsiye etmek.” dedi.

“STEVIA YATIRIMI İÇİN O DÖNEM DE UYARMIŞTIM”

ÇAYKUR'un Stevia bitkisine yönelik yatırımını daha önce de gündeme getirdiğini hatırlatan Gürer, 26'ncı Dönem milletvekilliği sırasında kurumun alt komisyonunda görev yaptığını belirtti.

Şeker yerine tatlandırıcı elde etmek amacıyla yetiştirilen Stevia bitkisinin Rize'ye getirilmesi ve üretim tesisi kurulması çalışmalarını o dönemde sorguladığını anlatan Gürer, şunları söyledi:

“26’ncı Dönem milletvekilliğim döneminde ÇAYKUR’un alt komisyonundaydım. Şeker yerine tatlandırıcı elde edilen ‘Stevia’ diye dünyada var olan bir bitkinin Rize’ye getirildiği, tesis kurulmaya başlandığı, bununla ilgili pilot bölge ekimleri yapıldığı, fide dağıtıldığı falan anlatıldığında ‘TÜRKŞEKER’le bu konuyu konuştunuz mu? Böyle bir yatırım Türkiye’nin acil ihtiyacı mı? Paranızı buraya gömdüğünüz zaman karşılığını alabilecek misiniz?’ diye sormuştum.”

Yatırımın fizibilitesinin yeterince değerlendirilmediğini savunan Gürer, dönemin bakanından tesisin yüzde 95 oranında tamamlandığı ve 16 milyon liralık harcama yapıldığı yönünde bilgi aldığını aktardı.

Gürer, “Deneme üretimi yapılan bitkiyle ilgili, düz ve taban arazisi çoğunluğu çay bahçelerine tesis edildiğinden ekonomik anlamda yetiştiriciliğinin fayda sağlamayacağı yönünde bir yanıt aldık. Bir şey yapılırken fizibilitesi yapılır. Onunla ilgili yatırımın arazisi nasıl olacak, ne fayda sağlayacak diye değerlendirilir. Bu ülkede şekerle ilgili şeker pancarı varken neden böyle bir bitki için tesis yapılır? Bunu sorgulamadan iş yapılmıştı.” ifadelerini kullandı.

“22 MİLYON LİRALIK YATIRIM ATIL KALDI”

ÇAYKUR'un Stevia yatırımına ilişkin Sayıştay Denetim Raporu'ndaki bilgilere dikkat çeken Ömer Fethi Gürer, başlangıçta 16 milyon lira olarak belirtilen harcamanın daha sonra 22 milyon 181 bin liraya yükseldiğini ifade etti.

Gürer, tesisin kiralanması amacıyla ihaleye çıkarılmasına rağmen uygun teklif alınamadığını belirterek kamu kaynaklarının kullanımını eleştirdi.

“Şimdi baktım, Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü Sayıştay Denetim Raporu’nda diyor ki: ‘ÇAYKUR’un bu yöndeki yatırımında harcanan para 22 milyon 181 bin liraya çıkmış.’ Yani 16 milyondan sonraki yükselişi bu rakama ermiş. Tesis, kiralama amacıyla ihaleye çıkarılmış olup uygun teklif gelmediği için kiralama gerçekleştirilemiyor. Yani bir de atıl kalıyor.”

Yatırım kararlarında kurumun teknik kadrolarından ve uzman personelinden daha etkin yararlanılması gerektiğini belirten Gürer, “İyi yetişmiş bürokratlar da var, kadro da var, neden bunlara dikkat edilmez de bu anlamda problemlerin oluşumuna ve paranın çarçur edilmesine neden olunur?” diye sordu.

“ÇİFTÇİ YAŞ ÇAYI SATTIĞINDA KAZANAMIYORSA SORUN VAR DEMEKTİR”

ÇAYKUR'un faaliyetlerinin yalnızca kâr ve zarar rakamları üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini ifade eden Gürer, kamu işletmelerinin üreticiyi koruma ve tarımsal üretimin devamlılığını sağlama sorumluluğuna dikkat çekti.

Gürer, çay üreticilerinin elde ettiği gelirin üretimin sürdürülebilirliği açısından belirleyici olduğunu vurguladı.

Çay üreticilerinin sayısına ilişkin güncel verilerin açıklanmasını isteyen Gürer, üreticilerin yeterli gelir elde edememesi durumunda çay tarımından uzaklaşabileceğini belirtti.

ÇAY ÜRETİMİNDE HASAT, NAKLİYE VE KALİTE SORUNLARI

Rize'deki çay işletmelerini ziyaret ettiğini ve sektör temsilcilerinin taleplerini dinlediğini anlatan Gürer, yaş çayın hasadından fabrikaya ulaştırılmasına kadar geçen süreçte çeşitli sorunlar yaşandığını söyledi.

Gürer, “Ben gittiğim zaman Rize’de görüyorum, işletmelere de uğruyorum, çoğu işletmenin talepleri var. Bu ‘yaş çay’ dediğiniz olayın gecesi gündüzü, toplanması, değerlendirilmesi, nakliyesi farklı; hepsinin kendi içsel sorunları var. Kurumsal kimliğin buralarda daha yoğunlaşması gerektiğini düşünüyorum.” dedi.

“ÖN SOLDURMA SİSTEMLERİNİN TAMAMI KURULDU MU?”

Yaş çayın nakliye sırasında uzun süre araçlarda bekletilmesinin kalite kayıplarına yol açabileceğini belirten Ömer Fethi Gürer, fabrikalarda kapasitenin daha verimli kullanılmasına yönelik ön soldurma sistemlerini de gündeme getirdi.

Söz konusu sistemlerin üretim maliyetlerini azaltma ve kaliteyi koruma açısından önem taşıdığını belirten Gürer, ÇAYKUR yönetimine şu soruları yöneltti:

“Yaş çayın araç üzerinde uzun süre bekletilmesi nedeniyle oluşabilecek kalite kayıpları ve fabrikada atıl kapasite oluşmasını önlemek, üretim maliyetlerini düşürmek için fabrikalara ön soldurma sisteminin kurulması yönünde bir girişim, bir çalışma vardı. Mesela, onların hepsi kuruldu mu? Bu anlamda sorun yok mu? Olmaması faydalı bir şey. Bunlara bütünsel bakmak lazım.”

“KİT’LERDE TAŞERON ÇALIŞANLARIN SORUNLARI ÇÖZÜLMELİ”

ÇAYKUR ve diğer kamu iktisadi teşebbüslerinde çalışan taşeron personelin yaşadığı sorunlara da değinen Gürer, çalışanların ücret, terfi ve özlük haklarına ilişkin taleplerinin karşılanması gerektiğini ifade etti.

Taşeron uygulamasının kurumlar açısından ekonomik avantajlar sağlayabilmesine rağmen çalışanlar bakımından çeşitli mağduriyetlere yol açabildiğini belirten Gürer, şu ifadeleri kullandı:

“Çalışanların sürekli orada bir mağduriyeti var. Bir orada değil, KİT olan çoğu kuruluşta karşımıza geliyor. Taşeron uygulaması müesseseye kazandırabilir ama oradaki çalışan insanın hem gelirini hem başarı üzerine takdir terfisini, farklı anlamlarda varlığını sorunlu kılan bir uygulama. Oradaki ihtiyaca göre bu kadrolardakilerin daha iyi ücret alması ve sorunlarının aşılması gerekir.”

ÇAY ÇEŞİTLERİ VE İTHAL ÇAYIN PAZAR PAYINI SORDU

Türkiye'de yetiştirilen çay çeşitlerinin geliştirilmesine yönelik çalışmaları da gündeme getiren CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer, ÇAYKUR'un ürün çeşitliliği ve sektörün geleceğine ilişkin faaliyetleri hakkında bilgi istedi.

Gürer, Türkiye'de yetiştirilen çay çeşitlerinin geliştirilip geliştirilmediğini ve ithal çayların iç pazardaki payının ne düzeyde olduğunu sordu.

ÇAYKUR'un üreticiyi destekleyen, çay üretimini geliştiren ve sektörde karşılaşılan sorunlara çözüm üreten bir anlayışla faaliyetlerini sürdürmesi gerektiğini vurgulayan Gürer, yaş çay alım fiyatlarından kamu yatırımlarına, üretim kalitesinden çalışanların haklarına kadar dile getirdiği konuların dikkate alınmasını istedi.