Konak Kent Konseyi: “İzmir Elektrik Fabrikası kamunun ortak mirasıdır”

İzmir’in Konak ilçesi Umurbey Mahallesi’nde bulunan ve Cumhuriyet’in erken dönem sanayi yatırımları arasında yer alan İzmir Elektrik Fabrikası ile ilgili plan değişikliği tartışmaları yeniden gündeme geldi. Konak Kent Konseyi, 12 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile fabrikanın bulunduğu alanın ticaret ve turizm odaklı yapılaşmaya açılmasına yönelik imar planı değişikliğine tepki gösterdi.

Konsey tarafından yapılan açıklamada, söz konusu fabrikanın yalnızca bir sanayi tesisi olmadığı, kentin kimliğinin önemli bir bileşeni ve çok yönlü bir miras olduğu ifade edildi. Açıklamada, alanın kamusal kullanım niteliğinin ortadan kaldırıldığı ve yapılaşma yoğunluğunun artırıldığı belirtilerek bu durumun uzun süredir dile getirilen endişeleri doğruladığı vurgulandı.

Cumhuriyet’in Sanayi Mirası

1928 yılında hizmete açılan İzmir Elektrik Fabrikası’nın kentin elektrik ihtiyacını karşılamak amacıyla kurulduğu hatırlatılan açıklamada, fabrikanın 10 bin 720 metrekarelik bir alan üzerine inşa edildiği bilgisi paylaşıldı. Alsancak’ta, limanın arka kısmında ve Havagazı Fabrikası’nın yanında bulunan tesisin, inşa edildiği dönemin mimari ve endüstriyel özelliklerini yansıttığı ifade edildi.

Açıklamada fabrikanın tarihsel gelişimine ilişkin şu bilgiler aktarıldı:

“1925 yılında yerel yönetim tarafından, 1913 yılında imzalanan ve yabancı ortaklığa imtiyaz veren sözleşmeye dayanılarak Belçikalı bir şirkete elektrik üretimi amacıyla fabrika kurma hakkı verilmiştir.”

18 Ekim 1928’de hizmete açılan fabrikanın taş kömürü ve linyit kömüründen elektrik ürettiği belirtilen açıklamada, üretilen elektriğin İzmir’de sanayinin gelişmesine katkı sunduğu kaydedildi.

Konsey açıklamasında, “Üretilen elektrik kentin ana caddelerinin aydınlatılmasını sağlamış, atlı tramvayların yerini elektrikli tramvayların almasıyla birlikte ulaşımın güçlenmesine katkı sunmuştur.” ifadelerine yer verildi.

1943’te Kamulaştırıldı

Fabrikanın 27 Temmuz 1943 tarihinde yayımlanan kanun kapsamında kamulaştırıldığı ve 1944 yılında İzmir Belediyesi’ne devredildiği hatırlatılan açıklamada, tesisin daha sonra ETİ Bank’a, ardından Türk Elektrik Kurumu’na devredildiği ve 1989 yılında faaliyetinin sona erdiği belirtildi.

Konak Kent Konseyi, söz konusu alanın özelleştirilmesine yönelik girişimlere ilk olarak 2018 yılında Özelleştirme İdaresi tarafından yapılan ihale sürecinde karşı çıktıklarını da açıkladı.

Plan Değişikliğine Tepki

Konsey açıklamasında, 2024 yılında Özelleştirme İdaresi tarafından fabrikanın bulunduğu alanın imar planlarında “ticaret ve turizm alanı, trafo alanı ve yaya yolu” olarak değiştirilmesinin talep edildiği ifade edildi.

12 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile yayımlanan plan değişikliğine ilişkin değerlendirmede şu ifadeler yer aldı:

“Konak ilçesi Umurbey Mahallesi’nde bulunan alanın ticaret ve turizm odaklı yapılaşmaya açılmasına yönelik plan değişikliği ile alanın mevcut kamusal kullanım yaklaşımı ortadan kaldırılmış, yapılaşma yoğunluğu artırılmış ve tarihi yapının çevresi yüksek yoğunluklu ticari yapılaşmaya açılmıştır.”

“Alan kamunun ortak mirasıdır”

Konak Kent Konseyi, alanın kamusal nitelikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayarak şu görüşleri paylaştı:

“Alan kamunundur. İmar planlarında kültürel kullanıma ayrılmıştır ve çok yönlü bir miras niteliği taşımaktadır. Kentin eksikliği olan modern sanat müzesi, sanayi müzesi ve kütüphane gibi işlevlerle kamuya hizmet edecek şekilde değerlendirilmelidir.”

Konsey açıklamasında ayrıca İzmir Büyükşehir Belediyesi ile Konak Belediyesi’nin plan değişikliğine yönelik itirazlarının desteklendiği ifade edildi.

Açıklamanın sonunda kent sakinlerine çağrıda bulunularak, “Kentin silüetini değiştirecek projelere karşı geçmişte Basmane Çukuru ve Zorlu AVM süreçlerinde nasıl mücadele edildiyse, bu konuda da kentliler birlikte durmaya davet edilmektedir.” denildi.

Kaynak: CUMHA - CUMHUR HABER AJANSI