KAMU DİPLOMASİSİ, DİNDARLIK VE TÜRKİYENİN GELECEK TASAVVURU

Ağrı'ya yaptığım on beş günlük sıla-i rahim ziyaretinde, farklı kesimlerden insanlarla Terörsüz Türkiye süreci üzerine konuşma fırsatı buldum. Gözlemlerimde, özellikle sıradan vatandaşların huzur ve güvenlik beklentilerinin güçlü olduğunu gördüm. Geçmişin korkularından kurtulmak, çocuklarına güvenli bir gelecek hazırlamak ve normal bir hayat yaşamak istiyorlar.

Ancak sürecin toplumsal desteği kadar, bu desteğin hangi siyasi ve hukuki zeminde kalıcı hâle getirileceği de önemlidir. Çünkü terörün sona ermesi bir güvenlik hedefidir; asıl mesele, sonrasında nasıl bir devlet ve toplum düzeninin güçlendirileceğidir.

Modern ulus devletin geleceği

Türkiye'nin modernleşme ülküsü yalnızca sekülerleşmeden ibaret değildir. Bu ülkünün temelinde, farklı kimliklere sahip insanların ortak hukuk düzeninde içinde vatandaşlık hukukunun, terör örgütünün yarattığı güvensizlik ikliminden kaynaklı olağanüstü uygulamalardan uzak olarak yaşayabilmesi de vardır. Dolayısıyla Terörsüz Türkiye sürecinde kültürel hakların geliştirilmesiyle vatandaşlık hukuku düzeninin aşındırılması birbirine karıştırılmamalıdır.

Asıl sorumuz şudur: Terörsüz Türkiye, modern ulus devleti ve hukuki vatandaşlık ilkesini güçlendirecek mi, yoksa barış söylemi altında bu ilkelerin aşınmasına mı yol açacak?

Bu soruyu sormak sürece karşı çıkmak değildir. Tam tersine, toplumsal barışın kalıcı olmasını istemektir. Geçmişin yanlışlarını düzeltmek, farklı kimliklerden daha çok birey haklarını güvence altına almak ve ortak hukuku güçlendirmek birbiriyle çelişen hedefler değildir.

Bölgede din ve kültür bağlamına geçersek

Modern devletin inşaasının temel felsefeleri arasında din ve din dışılık önemli bir yer tutar.

Nietzsche'nin “Tanrı öldü” sözü, geleneksel dinî otoritenin modern toplumdaki belirleyiciliğinin sarsılmasını anlatan felsefi bir teşhistir. Ancak modernleşme, dindarlığı ortadan kaldırmadı; kimi toplumlarda din, yeni biçimlerle siyasetin merkezine geri döndü.

Bugünün paradoksunu şöyle ifade edebiliriz: “Nietzsche öldü, yaşasın dindarlık!”

Spinoza'nın akılcı felsefesi de bu tartışmanın önemli duraklarından biridir. Onun sistematik düşüncesi, aklın dünyayı açıklama iddiasını güçlü biçimde ortaya koymuştur. Fakat gerek dinî gerek seküler düşünceler, kendi açıklamalarını sorgulanamaz kesinliklere dönüştürdüklerinde yeni dogmalar üretebilirler.

Türkiye açısından mesele dindarlığın varlığı değil, dinî referansların ortak hukuk düzeninin yerine geçirilip geçirilmeyeceğidir. Ümmet fikri dinî dayanışmanın kaynağı olabilir; ancak modern devletin vatandaşlık, hukuk ve eşitlik ilkelerinin yerine geçmesi farklı bir meseledir. Toplumun geniş kesimlerinin benimsediği özgürlükleri ve yaşam standartlarını yok sayan bir siyasi dönüşüm, uzun vadede ciddi meşruiyet sorunları doğurabilir.

Ortadoğu'dan çıkarılacak ders

ABD'nin savaşları, İsrail'in Filistin politikaları ve İran'ın bölgesel stratejileri farklı tarihsel bağlamlarda değerlendirilmelidir. Bununla birlikte bölgedeki çatışmalar, Türkiye merkezli mücadele de haklılık sorgulamasından daha çok etnik kimliklere yüklenen ütopik beklentilerin varlığıyla veya bu ütopyalar adına hareket eden örgütlerin bütün yöntemlerinin meşruiyetinden daha çok mücadelenin uluslararası alanda kime karşı ve ney denk düşüğü, uluslararası alanda önceliklerinin aynı şey olmadığını gösteriyor.

Türkiye'nin stratejik aklı, ideolojik yakınlıkların ötesine geçerek örgütlerin amaçlarını, yöntemlerini ve dış etkiler karşısındaki kırılganlıklarını değerlendirmelidir.

İstihbarat manipülasyonlarına ilişkin iddialar da varsayımlarla değil, somut kanıtlarla ele alınmalıdır.

Ne yapılabilir?

Dizi sektörü ve kamu diplomasisi

Türkiye'nin uluslararası dizi sektörü, bu dönüşümün dünyaya anlatılmasında önemli bir imkân sunuyor. Ancak dizileri siyasi propaganda araçlarına dönüştürmek yerine, toplumsal barışın insani hikâyelerini anlatmak gerekir.

Yıllarca çatışma ortamında yaşamış aileler, şiddetin gölgesinde büyüyen gençler, geçmişin acılarını aşmaya çalışan insanlar ve farklı kimliklere rağmen ortak bir gelecek kuran toplumlar, evrensel hikâyelerin güçlü karakterleridir.

Bu doğrultuda senaristler, yapımcılar, üniversiteler ve kültür kurumları arasında iş birlikleri geliştirilebilir; uluslararası ortak yapımlar ve festivaller desteklenebilir. Başarı yalnızca izlenme oranlarıyla değil, Türkiye'nin uluslararası algısına ve kültürler arası diyaloğa sağlanan katkıyla da ölçülmelidir.

Buradaki amaç devleti ekrandan konuşturmak değil, Türkiye'nin toplumsal deneyimini özgür ve inandırıcı hikâyelerle dünyaya anlatmaktır.

Sonuç

Terörsüz Türkiye'nin başarısı, silahların susmasıyla sınırlı değildir. Kalıcı başarı; vatandaşlık hukukunun dönemsel değil tüm zamanlara hakim kılınması ve toplumsal güvenin güçlendirilmesi ile mümkündür.

Türkiye, farklı kimliklerin varlığını korurken modern devletin temel ilkelerini de güçlendirebilir. Kamu diplomasisi ve dizi sektörü bu yaklaşımın uluslararası anlatısını oluşturabilir.

Asıl soru şudur: Terörün sona ermesinden sonra nasıl bir Türkiye ortaya çıkacak? Modernleşme ülküsünü ve ortak vatandaşlığı güçlendiren bir Türkiye mi, yoksa barış söylemi altında kendi temel kazanımlarını aşındıran bir Türkiye mi?