Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy: “Ayasofya’nın Yer Altındaki Tarihî Zenginliğini de Görünür Hâle Getireceğiz”

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy: “Ayasofya’nın Yer Altındaki Tarihî Zenginliğini de Görünür Hâle Getireceğiz”

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nde devam eden restorasyon çalışmaları kapsamında yer altı tünellerini inceledi. Ayasofya’nın altından 3 bin tona yakın dolgu malzemesi çıkarıldığını ve 420 metrelik tünel hattının temizlendiğini açıklayan Ersoy, tarihî yapıların uygun bölümlerinin hazırlanacak teşhir projesiyle ziyaretçilere açılmasının planlandığını bildirdi.

Kasım 20, 2026 - 15:32

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmalarının sürdüğü Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nin yer altı tünellerine inerek yürütülen kazı, temizlik, belgeleme ve güçlendirme çalışmalarını yerinde inceledi. Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Fırat Diker’den bilgi alan Ersoy, incelemelerinin ardından yer altında basın mensuplarına açıklamalarda bulundu.

Ayasofya’nın yer altındaki tarihî mirasının bilimsel yöntemlerle araştırıldığını belirten Ersoy, Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinde yürütülen çalışmalar kapsamında yaklaşık 3 bin ton dolgu malzemesinin çıkarıldığını, toplam 420 metrelik tünel hattının temizlendiğini açıkladı.

“Ayasofya’nın Altından 3 Bin Tona Yakın Dolgu Malzemesi Çıkarttık”

Ayasofya’da yürütülen restorasyon çalışmalarının yalnızca yapının görünen bölümleriyle sınırlı olmadığını vurgulayan Bakan Ersoy, yer altındaki tarihî yapıların da titizlikle incelendiğini söyledi.

Ersoy, “Sizlerin de bildiği gibi Ayasofya-i Kebir Camii’nde Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmalarını başlattık ve büyük bir hassasiyetle sürdürüyoruz. Bu çalışmalar kapsamında eserin yer altında bulunan tünellerinde ve hipoje, yani yer altı mezar yapısında da titiz bir süreç yürütüyoruz.” dedi.

Çalışmaların takvimine ilişkin bilgi veren Ersoy, “31 Aralık 2024’te Ayasofya Camii’nin yer altı bölümlerine ait birinci etap etüt çalışmalarına, 2 Aralık 2025’te ise ikinci etap uygulamalarına başladık. Bu kapsamda Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinde temizlik çalışmaları gerçekleştirdik ve alandan toplamda 3.000 tona yakın dolgu malzemesi çıkardık.” ifadelerini kullandı.

Yer altı tünellerinin tarih boyunca su dağıtımı ve yağmur sularının tahliyesinde önemli görevler üstlendiğini belirten Ersoy, çalışmalar sayesinde İstanbul’un tarihî su yönetimi altyapısına ilişkin bilgilerin de derinleştirildiğini kaydetti.

Ayasofya’nın Altında Daha Eski Bir Dönemin İzleri Bulundu

Vezir Bahçe bölgesindeki hipoje olarak adlandırılan yer altı mezar yapısında kazı çalışmalarının tamamlandığını bildiren Ersoy, birbirine bağlantılı mekânlardan oluşan yapının ana bölümünün yaklaşık 8 metre uzunluğunda ve 8 metre genişliğinde olduğunu açıkladı.

Yapıda doğu ve batı yönünde iki ayrı kanal hattı bulunduğunu belirten Ersoy, yaklaşık 25 metre uzunluğundaki Kanal-1'in temizlendiğini, Kanal-2'de ise çalışmaların sürdüğünü ifade etti.

Hipojede gerçekleştirilen temizlik sırasında çamurla kaplı tabanın 1,5 metre daha altına inildiğini aktaran Ersoy, “Bu bölümün mevcut Ayasofya yapısından daha eski bir döneme ait olduğunu değerlendiriyoruz. Böylece eserin yer altında, farklı dönemlere uzanan yapı katmanlarını da gün yüzüne çıkarıyoruz.” diye konuştu.

Batı Bahçe’de 6 Mekân ve 9 Tünel Tespit Edildi

Batı Bahçe bölümündeki araştırmalarda altı ayrı mekân ve bu alanlarla bağlantılı dokuz tünel tespit edildiğini açıklayan Ersoy, söz konusu yapıların mimari özelliklerine ilişkin ayrıntıları paylaştı.

Mekân-1, 2 ve 3'ün atrium olarak adlandırılan avlu yapısına ait bodrum katları olduğunu belirten Ersoy, Mekân-3 üzerinden geçiş sağlanan Mekân-4'ün ise atriumun güneyinde yer alan farklı bir yapı olduğunu kaydetti.

Mekân-5'in kuzey yönündeki uzantısında şu ana kadar 4,5 metrelik bölümün ortaya çıkarıldığını bildiren Ersoy, Mekân-6'nın ise Soğukçeşme Sokağı yönüne uzandığını ve yaklaşık 4 metre uzunluğunda, 4 metre genişliğinde bir bölümünün tespit edildiğini söyledi.

56 Metrelik Tarihî Mekânda Güçlendirme Çalışmaları Yapıldı

Yer altındaki tarihî yapıların korunması amacıyla onarım ve güçlendirme çalışmalarının da sürdürüldüğünü belirten Ersoy, 56 metre uzunluğundaki Mekân-2'nin 18 metrelik bölümünde tonoz tamamlama çalışmaları yapılarak yapısal hasarların giderildiğini açıkladı.

Ersoy, “Bu müdahalelerde özgün malzemeye eş malzeme kullandık. Mekân-2 ve 3’ün daha sonraki dönemlerde yapılan ara taş duvarlarla bölündüğü veya kesintiye uğradığı anlaşılıyor.” dedi.

Mekân-3'te dolgu toprağın temizlenmesi ve çıkarılan malzemelerin hassas biçimde elenmesi işlemlerinin devam ettiğini belirten Ersoy, duvarlar ve tonozlarda onarım çalışmalarının sürdüğünü ifade etti.

420 Metrelik Tünel Hattı Temizlendi

Batı Bahçe'de tespit edilen dokuz tünelden yedisinde dolgu toprak temizliğinin tamamlandığını, diğer iki tünelde ise tespit ve belgeleme çalışmalarının gerçekleştirildiğini açıklayan Ersoy, temizlenen tünellerin toplam uzunluğunun 420 metreye ulaştığını bildirdi.

En uzun tünelin 180 metre uzunluğundaki Tünel-4 olduğunu belirten Ersoy, “Roma Caddesi ile ilişkili olabileceğini düşündüğümüz bu hat, Ayasofya’nın giriş cephesine paralel biçimde Fatih Medresesi önünden başlayarak ziyaretçi giriş noktasına doğru yüzde 3 eğimle uzanıyor.” ifadelerini kullandı.

Tünel-4 ve Tünel-5'te yapısal hasarların giderilmesine yönelik çalışmalar yapıldığını aktaran Ersoy, Tünel-4'te 50 metrelik bölümde paslanmaz çelik tahkimatla güçlendirmenin tamamlandığını, Tünel-5'te ise aynı uygulamanın 90 metrelik bölümde sürdürüldüğünü kaydetti.

“Ayasofya’nın Yer Altındaki Tarihî Zenginliğini de Görünür Hâle Getireceğiz”

Yer altı yapılarının havalandırma ihtiyaçlarına ilişkin teknik değerlendirmelerin de sürdüğünü belirten Ersoy, mevcut tünel çıkışının yapının ihtiyaç duyduğu minimum havalandırma debisinin yalnızca yüzde 3,6'sını karşılayabildiğini açıkladı.

Gelecekte yapılacak lazer tarama ve belgeleme çalışmalarının ardından tünel ağının iklimlendirilmiş taze hava besleme altyapısı olarak değerlendirilmesinin gündeme gelebileceğini ifade eden Ersoy, bu konuda teknik incelemelerin belirleyici olacağını söyledi.

Ayasofya'nın yer altındaki bölümlerinin gelecekte ziyaretçilerle buluşturulmasının hedeflendiğini açıklayan Ersoy, “Çalışmalarımızın bir diğer hedefi de uygun yer altı bölümlerini ziyaretçilerle buluşturmaktır. Bu doğrultuda bir teşhir projesi hazırlamayı planlıyoruz. Yapının korunmasını ve ziyaretçi güvenliğini esas alarak Ayasofya’nın yer altındaki tarihî zenginliğini de görünür hâle getireceğiz.” dedi.

Bakan Ersoy, Ayasofya'nın bütün tarihî katmanlarının korunması ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla çalışmaların bilimsel yöntemler ve koruma ilkeleri doğrultusunda sürdürüleceğini vurguladı.