Polisiye Romanlarımızın Katili Kim? Yayınevleri, Yapımcılar ve Meslek Örgütleri Neye Yarıyor?

Türkiye’de polisiye romanlardan neden yeterince dizi ve film yapılmıyor? Yapımcıları, televizyon kanallarını, dijital platformları ve senaryo sektörünü eleştiriyoruz. Peki, hiç dönüp kendi edebiyat dünyamıza baktık mı? Yazarları temsil ettiğini söyleyen meslek kuruluşları, yayınevleri ve sektörün karar vericileri bu tablonun neresinde?

Türkiye’de polisiye edebiyat yok değil. Yazarlarımız, eserlerimiz, okurlarımız var. Suçun, adaletin, siyasetin, toplumsal çürümenin ve insan psikolojisinin izini süren hikâyelerimiz var. Peki, bütün bu birikim neden ekranlarda hak ettiği karşılığı bulamıyor? Sorun hikâye bulamamak mı, yoksa elimizdeki hikâyeleri değerlendirecek bir düzen kuramamak mı?

Bir romanın yayımlanması bile başlı başına mücadeleyse, onun diziye dönüşmesini nasıl bekleyeceğiz?

Bir yazar düşünün. Aylarını, belki yıllarını bir romana veriyor. Araştırıyor, yazıyor, düzeltiyor. Sonra dosyasını yayınevlerine gönderiyor. Cevap alamıyor, aylarca bekletiliyor veya gerekçesi açıklanmadan reddediliyor. Kitabını yayımlatmayı başarsa bile dağıtım, tanıtım ve görünürlük sorunlarıyla boğuşuyor. Eserini ekrana taşımak istediğinde karşısında yeni bir duvar buluyor: Yapımcıya nasıl ulaşacak, projesini kime anlatacak, senaryolaştırma sürecini nasıl başlatacak?

Bütün bunlar yaşanırken meslek kuruluşları ne yapıyor?

Bu soru rahatsız edici olabilir. Olsun! Meslek kuruluşları yalnızca bir araya gelmek, etkinlik düzenlemek ve fotoğraf vermek için mi var? Bir meslek örgütünün başarısı, temsil ettiği insanların hayatında neyi değiştirdiğiyle ölçülür. Yayınevi arayan yazara yol gösteremiyorsanız, senaristle yazarı buluşturamıyorsanız, yapımcılarla düzenli temas kuramıyorsanız ortada ciddi bir işlev tartışması vardır.

Polisiye yazarlarının örgütlenmesi de bu sorulardan muaf değildir. Elbette hiçbir dernek her yazara yayınevi bulamaz, her romanı diziye dönüştüremez. Ancak mümkün olanı zorlamak, kapıları çalmak, ortak projeler geliştirmek ve sonuçların hesabını vermek mümkündür.

Kaç polisiye roman yapımcılara sunuldu? Kaçı senaryo geliştirme aşamasına geçti? Kaç yazar, meslek örgütünün kurduğu bir bağlantı sayesinde yayınevi veya yapımcıyla buluştu? Bu soruların yanıtları açıklanmıyorsa başarıyı neye göre değerlendireceğiz?

Yayınevlerine de sorularımız var. Yeni yazarları keşfetmek yerine güvenli isimlere ve bilinen formüllere yönelmek, kısa vadede ticari açıdan anlaşılabilir olabilir. Ancak edebiyatın geleceği mevcut okurun alışkanlıklarına teslim edilebilir mi? Polisiye roman yalnızca cinayet çözmekten ibaret değildir. Türkiye’nin yakın tarihini, bürokrasisini, adalet arayışını ve toplumsal hafızasını anlatabilecek güçlü bir edebî alandır.

Yapımcılar açısından da tablo farklı değil. Birbirine benzeyen hikâyelerden şikâyet ediyor, sonra aynı formülleri tekrar tekrar üretiyoruz. Oysa iyi bir polisiye roman, güçlü karakterleri, olay örgüsü ve dramatik çatışmasıyla önemli bir başlangıç noktası sunabilir. Fakat dosya doğru kişiye ulaşamıyorsa hangi eserin ekrana uygun olduğuna nasıl karar vereceğiz?

Neyse ki herkes şikâyet etmekle yetinmiyor.

Polisiye yazarlarından Yakuphan Okut’un kurduğu Pro Writers Plus grubu, bu noktada üzerinde durulması gereken somut bir girişim. Edinilen bilgilere göre grubun çalışmaları içerisinden iki festival filmi ve bir dizi projesi hayata geçirilmiş durumda. Bu örnek, yazarların ve yaratıcıların kendi imkânlarıyla bir araya gelerek proje geliştirmesinin, edebiyat ile ekran arasındaki mesafeyi azaltabileceğini gösteriyor.

Yakuphan Okut’u değerli kılan nokta da burada: Sorunu uzaktan tarif etmekle yetinmeyip çözüm üretmeye çalışan bir yaklaşım ortaya koyması. Üstelik Okut’un katkısı yalnızca polisiye edebiyatla sınırlı değil. Politik kurgu ve aksiyon dizilerine konsept danışmanı olarak katkı sağlaması, türün ihtiyaç duyduğu araştırma, dünya kurma, olay örgüsü ve stratejik arka plan çalışmalarının önemini de ortaya koyuyor.

Bir hikâyenin ekrana ulaşması, yalnızca iyi yazılmış bir metne bağlı değildir. O metni geliştirecek, doğru insanlarla buluşturacak ve üretim sürecinde ayakta tutacak bir işbirliği ağı gerekir. Pro Writers Plus örneği, bu yönde atılan adımların sonuç üretebileceğini gösteren umut verici bir örnek olarak değerlendirilmelidir.

Elbette tek bir grubun bütün sektörün sorunlarını çözmesi beklenemez. Tam da bu nedenle benzer girişimlerin çoğalması, meslek kuruluşlarının daha etkin çalışması ve yayınevleriyle yapım şirketlerinin bu çabalara açık olması gerekiyor.

Polisiye romanlarımızdan hiç uyarlama yapılmadığını söylemek doğru değil. Sis ve Gece gibi örnekler, edebiyat ile ekran arasında bağlantı kurulabildiğini gösteriyor. Sorun, bu ilişkinin süreklilik kazanamaması ve daha geniş bir üretim alanına dönüşememesi.

Artık meslek kuruluşlarının, yayınevlerinin, senaristlerin ve yapımcıların aynı masaya oturması gerekiyor. Ortak proje havuzları oluşturulmalı, dosya değerlendirme toplantıları yapılmalı, uyarlama hakları profesyonelce tanıtılmalı ve yeni yazarların sektöre erişimi kolaylaştırılmalı.

Kimse başarıyı garanti edemez. Ama çaba göstermemeyi de kader diye sunamayız.

Polisiye romanlarımızın katili kim? Tek bir suçlu aramak kolaycılık olur. Ancak sorumluluktan kaçan yapımcıyı, yeni yazara kapısını kapatan yayıncılık anlayışını ve sonuçları sorgulanmayan mesleki örgütlenmeyi aynı masaya oturtmak zorundayız.

Yakuphan Okut ve Pro Writers Plus gibi girişimler bize başka bir yolun mümkün olduğunu hatırlatıyor: Şikâyet etmek yerine üretmek, beklemek yerine bağlantı kurmak, yalnız kalmak yerine birlikte çalışmak.

Polisiye yazarları artık yalnızca vaat değil, sonuç görmek istiyor. Yayınevi bulamayan yazarın, projesini anlatacak mecra arayan senaristin ve hikâyesinin ekrana taşınmasını bekleyen herkesin sorusu aynı: Bu kapıları açmak için kim, ne zaman, ne yapacak?

Bu soruya somut yanıt veremiyorsak, dönüp yalnızca yapımcıları suçlamanın da bir anlamı kalmıyor.