TÜRK DÜNYASININ ABİSİ DE HAMİSİ DE TÜRKİYE’DİR

Türk dünyasıysa bir cümlenin ağırlığı yalnızca diplomatik karşılığıyla ölçülmez. Çünkü bizim aramızdaki bağ, sıradan bir devletler münasebetinden ibaret değildir. Bu bağın adı tarih, dili kültür, mayası ülkü, temeli ise kardeşliktir.

Son dönemde Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in bağımsız dış politika, dış müdahaleler ve Karabağ Savaşı’nda elde edilen kazanımlara ilişkin açıklamaları Türkiye’de çeşitli tartışmalara konu oldu. Özellikle Azerbaycan’ın kendi imkânlarıyla hareket ettiğine ve hiçbir devletin himayesine ihtiyaç duymadığına ilişkin sözler, farklı yorumlarla kamuoyuna taşındı. Azerbaycan’da başörtüsü ve yaşam tarzı üzerinden yürütülen tartışmalar da bu gündeme eklendi. Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir husus var: Her açıklamayı bir ayrılık ilanı, her tartışmayı bir kardeşlik krizi olarak sunmak ne akla ne de tarihî sorumluluğa sığar.

Azerbaycan bağımsız bir devlettir. Kendi kararlarını alma, kendi yolunu belirleme ve millî menfaatlerini koruma hakkına sahiptir. Türkiye de aynı hakka sahiptir. Kardeşlik, bir devletin diğerinin iradesini gölgelemesi değil, iki devletin kendi iradeleriyle ortak bir geleceğe yürümesidir. Fakat bağımsızlık başka şeydir, ortak tarih ve kader bilincini göz ardı etmek başka şey. Kendi ayakları üzerinde durmak başka şeydir, insanı ayağa kaldıran tarihî dayanışmayı unutmak başka şey.

Karabağ’ın işgalden kurtarılması, Azerbaycan’ın askerî iradesinin, ekonomik gücünün ve uzun yıllara yayılan hazırlığının önemli bir sonucudur. Azerbaycan ordusunun mücadelesini küçümsemek, bu zaferin mimarlarını görmezden gelmek elbette doğru değildir. Ancak aynı şekilde, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki stratejik dayanışmayı ve Türkiye’nin verdiği siyasi, askerî ve diplomatik desteği tarih dışına itmek de hakkaniyetli bir yaklaşım olmaz. Zaferler, milletlerin hafızasında yalnızca silahlarla değil, o silahların arkasında duran iradeyle, ittifaklarla ve dayanışmayla yer edinir.

Kardeşlik, kimin ne kadar güçlü olduğunu yarıştırmak değildir. Kardeşlik, gücün hangi ortak hedefe hizmet edeceğini bilmektir.

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkiyi anlamak için yalnızca bugünün açıklamalarına değil, dünün hatıralarına da bakmak gerekir. Bir milletin hafızasında Bakü’nün kurtuluşu, Nuri Paşa’nın Kafkas İslam Ordusu ve Anadolu ile Azerbaycan arasındaki tarihî bağlar vardır. Mustafa Kemal Atatürk’ün “Azerbaycan’ın sevinci sevincimiz, kederi kederimizdir” sözüyle özdeşleşen anlayış, bu ilişkinin ruhunu anlatır. Haydar Aliyev’in “Bir millet, iki devlet” sözü ise yıllar içinde yalnızca bir slogan değil, iki ülkenin ortak siyasi hafızasının temel ifadelerinden biri hâline gelmiştir.

Öyleyse soralım: Bir milletin iki devleti olmak, yalnızca işler yolundayken birbirimize güzel sözler söylemek midir? Yoksa anlaşmazlıklar ortaya çıktığında da ortak aklı korumak, birbirimizin hassasiyetlerini anlamak ve aramıza mesafe koymak isteyenlere karşı uyanık olmak mıdır?

Elbette ikincisi.

Ancak burada altı çizilmesi gereken bir gerçek var: Türk dünyasının bağımsızlığına saygı duymak ne kadar önemliyse, bu dünyanın öncü gücünün Türkiye olduğunu görmek de o kadar önemlidir. Türkiye, yalnızca ortak dili konuşan, benzer kültürel değerleri paylaşan devletlerden biri değildir. Türkiye; tarihî birikimi, askerî kapasitesi, savunma sanayisindeki atılımları, diplomatik tecrübesi, ekonomik imkânları ve uluslararası alandaki ağırlığıyla Türk dünyasının en güçlü dayanaklarından biridir. Bu sorumluluk, Türkiye’ye yalnızca bir öncülük değil, aynı zamanda tarihî bir vazife yüklemektedir.

Türk dünyasının abisi de hamisi de Türkiye’dir. Bu ifade, diğer Türk devletlerinin bağımsızlığını gölgelemek veya onların iradesini küçümsemek için değil; ortak geleceğin inşasında Türkiye’nin üstlendiği ve üstlenmesi gereken öncü rolü anlatmak için kullanılmalıdır. Çünkü ağabeylik, hükmetmek değil sorumluluk almaktır; hamiliğin anlamı, kardeşinin iradesine müdahale etmek değil, gerektiğinde onun yanında dimdik durabilmektir. Türkiye’nin büyüklüğü de tam burada ortaya çıkar: Kendi gücünü yalnızca kendi sınırları içinde değil, dost ve kardeş ülkelerin güvenliği, refahı ve ortak geleceği için de kullanabilmesinde.

Dünya siyasetinde iyi niyet tek başına yeterli değildir. Güçlü olmak, caydırıcı olmak, masada söz sahibi olmak ve gerektiğinde sahada varlık gösterebilmek gerekir. Türkiye, askerî ve diplomatik tecrübesiyle, gelişen savunma sanayisiyle ve kriz bölgelerinde izlediği çok yönlü politikalarla bu kapasiteyi geliştirmektedir. Türk devletlerinin bu gerçeği görmesi, Türkiye’nin öncülüğünü bir üstünlük yarışı olarak değil, ortak gücü büyüten stratejik bir imkân olarak değerlendirmesi gerekir. Zira Türkiye’nin güçlenmesi, doğru bir iş birliği anlayışıyla bütün Türk dünyasının hareket alanını genişletebilir.

Bugün Türk dünyasının güçlenmesi, Türk devletlerinin ekonomik, askerî, kültürel ve diplomatik alanlarda daha yakın iş birliği kurması, sıradan bir gelişme değildir. Türk devletlerinin aynı masa etrafında buluşması, ortak projeler geliştirmesi, ulaştırma hatlarını birbirine bağlaması ve uluslararası meselelerde istişare kültürünü geliştirmesi dikkatle izlenmektedir. Çünkü dünya, yalnızca bugünün ticaretini ve diplomasisini değil, yarının güç dengelerini de hesaplamaktadır.

Tam da bu nedenle kelimelerimize, davranışlarımıza ve birbirimize karşı sorumluluğumuza dikkat etmek zorundayız.

Bir açıklamanın bağlamından koparılarak sunulması, bir tartışmanın büyütülerek düşmanlığa dönüştürülmesi, iki ülkenin kamuoylarının birbirine karşı kışkırtılması mümkündür. Bunun için her tartışmanın arkasında mutlaka bir komplo bulunduğunu iddia etmeye gerek yoktur. Ancak tarih bize şunu öğretmiştir: Birbirine güvenmeyen toplumlar, dışarıdan gelen müdahalelere karşı daha savunmasız hâle gelir. Kardeşler arasındaki küçük bir çatlak, çıkar peşindeki odakların elinde büyük bir ayrılığa dönüştürülebilir.

Bu yüzden ne Türkiye’de Azerbaycan’a karşı öfke üretmeye çalışanlara ne de Azerbaycan’da Türkiye’yi gereksiz bir rakip gibi göstermeye çalışanlara fırsat verilmelidir. Birbirimizin sözlerini anlamaya çalışmadan hüküm vermek, sosyal medya tartışmalarını devletler arası ilişkilerin önüne geçirmek ve her meseleyi millî bir kırılmaya dönüştürmek, en çok ortak geleceğimize zarar verir.

Türkiye’nin sorumluluğu büyüktür; çünkü öncülük iddiası, beraberinde sabır, feraset ve fedakârlık gerektirir. Türkiye, Türk dünyasının diğer üyelerine kendi iradesini dayatan değil, ortak aklı harekete geçiren bir merkez olmalıdır. Ancak bu, Türkiye’nin tarihî rolünü belirsizleştirmek veya stratejik ağırlığını görmezden gelmek anlamına da gelmez. Her kardeşin kendi evi vardır; fakat ortak bir geleceğe açılan kapının güçlü olması için o kapının taşıyıcı sütunlarının da sağlam olması gerekir. Türkiye, işte bu ortak yapının en önemli sütunlarından biridir.

Burada diğer Türk devletlerinin de tarihî bir sorumluluğu bulunmaktadır. Bağımsızlıklarını korurken Türk dünyasının bütünlüğünü zayıflatacak siyasi hesaplara karşı dikkatli olmak, Türkiye ile ilişkilerini günübirlik açıklamaların ötesinde değerlendirmek ve ortak çıkarları uzun vadeli bir perspektifle ele almak zorundadırlar. Çünkü uluslararası siyasette her devlet kendi menfaatini gözetir; asıl maharet, bu menfaatleri ortak bir strateji içinde buluşturabilmektir.

Bugün Azerbaycan için geçerli olan bu hassasiyet, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti başta olmak üzere bütün Türk devletleri ve toplulukları için de geçerlidir. Türk dünyasının birliği, yalnızca iki ülke arasındaki ilişkilerden ibaret değildir. Bu birlik; Bakü’den Lefkoşa’ya, Astana’dan Taşkent’e, Bişkek’ten Aşkabat’a uzanan geniş bir tarih ve kültür coğrafyasının ortak geleceğini ilgilendirir.

Turan fikri de burada anlam kazanır. Turan, hamasi nutuklarla yarına ertelenecek bir hayal değil; eğitimde, bilimde, teknolojide, savunma sanayisinde, ticarette, enerjide ve diplomaside somut iş birlikleriyle büyütülecek bir ülküdür. Bu yolun öncülüğünde Türkiye’nin üstleneceği sorumluluk açıktır. Fakat bu yürüyüşün kalıcı olması, bütün Türk devletlerinin gönüllü katılımına, karşılıklı saygıya ve ortak menfaatlerin doğru belirlenmesine bağlıdır.

Unutulmamalıdır ki dünya siyasetinde dostluklar duygularla başlar, kurumlarla güçlenir ve ortak çıkarlarla kalıcı hâle gelir. Türk dünyasının geleceği de yalnızca ortak geçmişimizi hatırlamakla değil, bu geçmişten hareketle ortak bir gelecek inşa etmekle şekillenecektir.

Kendi tarihini bilmeyen, başkasının yazdığı hikâyenin figüranı olmaya mahkûmdur. Biz kendi hikâyemizi yazmak istiyorsak birbirimizi dinlemeyi, eleştiriyi düşmanlığa dönüştürmemeyi ve kardeşliğimizi günübirlik tartışmaların üzerinde tutmayı öğrenmeliyiz.

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki bağ, birkaç açıklamayla kurulmuş değildir; birkaç tartışmayla da ortadan kalkacak kadar zayıf değildir. Fakat hiçbir bağ, kendiliğinden sonsuza kadar güçlü kalmaz. Onu yaşatmak için siyasi feraset, diplomatik nezaket, tarih şuuru ve karşılıklı sorumluluk gerekir.

Bugün ihtiyaç duyduğumuz şey, kimin daha büyük olduğunu tartışmak değil, birlikte nasıl daha güçlü olacağımızı konuşmaktır. Kimin kime muhtaç olduğunu ilan etmek değil, birbirimizin gücünü nasıl tamamlayacağımızı bilmektir. Kardeşlik hukukunu slogan olmaktan çıkarıp devlet aklına, toplumsal bilince ve ortak geleceğe dönüştürmektir.

Çünkü Türk dünyasının yükselişinden rahatsız olanlara verilecek en güçlü cevap, birbirimize karşı yükselttiğimiz sesler değil, birlikte inşa ettiğimiz eserler olacaktır.

Azerbaycan’ın bağımsızlığı Türkiye’nin gücüne aykırı değildir. Türkiye’nin öncü rolü de Azerbaycan’ın bağımsızlığına tehdit değildir. Doğru bir anlayışla bu iki gerçek birbirini tamamlar. Aynı şekilde Türk devletlerinin kendi yollarını belirlemesi, ortak ülküler etrafında buluşmalarına engel değildir. Asıl mesele, bağımsızlık ile dayanışmayı birbirinin karşısına dikmeden aynı geleceğin iki temel direği hâline getirebilmektir.

Öyleyse aramıza nifak sokmak isteyenlere karşı en sağlam cevabımızı verelim: Birbirimizi dinleyelim, birbirimize saygı duyalım, tarihimize sahip çıkalım ve ortak geleceğimizi başkalarının yorumlarına teslim etmeyelim.

Zira mesele yalnızca Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkiler değildir. Mesele, Türk dünyasının kendi geleceğini hangi şuurla kuracağıdır.

Türk dünyasının abisi de hamisi de Türkiye’dir. Bu, diğer kardeş devletlerin iradesini küçümseyen bir söz değil; tarihî sorumluluğun, stratejik ağırlığın ve ortak geleceğe öncülük etme iradesinin ifadesidir. Türkiye’nin büyüklüğü, kardeşlerinin bağımsızlığını gölgelemesinde değil, onların gücünü kendi gücüyle birleştirebilmesindedir.

Bir milletin iki devleti olmak, aynı ülkü etrafında daha büyük bir geleceğe yürümeye engel değildir. Aksine, ortak tarih ve ortak hedefler, bu yürüyüşün en sağlam zeminidir.

Kardeşliğimizi koruyalım. Türkiye’nin öncülüğünde Türk dünyasının birliğini güçlendirelim. Çünkü bu bağ yalnızca geçmişimizin hatırası değil, geleceğimizin teminatıdır.