BEBEĞİNİZ HAPŞIRIYOR, HIÇKIRIYOR, MEMELERİ ŞİŞMİŞ… KORKMAYIN! YENİDOĞANDA AİLELERİ ENDİŞELENDİREN 10 NORMAL DURUM

Yeni doğan bebeğiniz sürekli hıçkırıyor, peş peşe hapşırıyor, yüzünde beyaz noktalar veya sivilceler var, elleri zaman zaman morarıyor, nefesi bazen hızlanıp bazen yavaşlıyor… İlk kez anne, baba olan aileler için bunların her biri ciddi bir hastalık belirtisi gibi görünebilir. Oysa yenidoğanın erişkinden çok farklı bir dünyası vardır ve ilk haftalarda görülen birçok değişiklik tamamen fizyolojik olabilir. Ancak “normal” ile “doktora başvurulması gereken” arasındaki sınırı bilmek çok önemlidir.

Doğumdan sonra anne-babaların yaptığı ilk şeylerden biri bebeğini izlemektir.

Hem de çok yakından...

“Niye böyle nefes aldı?”

“Eli neden morardı?”

“Bu sivilceler nereden çıktı?”

“Peş peşe üç kere hapşırdı, acaba üşüttü mü?”

“Göğsü neden şiş?”

“Kızımın bezinde kan gördüm, bu nasıl olabilir?”

Yenidoğan döneminde bunların bazıları aileyi oldukça korkutsa da aslında bebeğin anne karnından dış dünyaya uyum sürecinin doğal bir parçası olabilir.

Buradaki önemli kelime ise “olabilir.”

Çünkü aynı belirti bazen tamamen normal bir durumun parçasıyken, eşlik eden başka belirtiler olduğunda hastalığın ilk işareti de olabilir.

İşte yenidoğan bebeği olan ailelerin en sık endişelendiği 10 durum ve ne zaman doktora başvurmaları gerektiği.

1. Bebeğim Sürekli Hıçkırıyor: Bir Sorun Mu Var?

Normal Olabilir

Yenidoğanların sık hıçkırması oldukça yaygındır.

Özellikle emzirme veya beslenme sonrasında bebeğin diyaframının istemsiz kasılması nedeniyle hıçkırık görülebilir.

Hatta bazı anneler bebeğinin daha anne karnındayken bile düzenli aralıklarla hıçkırdığını hatırlar.

Bebek rahat, rengi normal, solunumu rahat ve beslenmesi iyiyse tek başına hıçkırık genellikle hastalık belirtisi değildir.

Hıçkırığı geçirmek amacıyla bebeğe; su, şekerli su, limon, bitki çayı veya benzeri şeyler verilmemelidir!!!

Özellikle ilk altı ay yalnız anne sütüyle beslenen bebeğe hıçkırıyor diye su vermek doğru değildir.

NE ZAMAN DOKTORA?

Hıçkırığa sık ve kuvvetli kusma, beslenememe, morarma, solunum sıkıntısı veya kilo alamama eşlik ediyorsa değerlendirilmelidir.

2. Bebeğim Çok Hapşırıyor: Üşüttü Mü?

Çoğu Zaman Hayır

Yeni anne-babaların en sık yaptığı çıkarımlardan biridir:

“Bebek hapşırdı, demek ki üşüttü.”

Oysa yenidoğanda hapşırma çok önemli bir koruyucu reflekstir.

Bebeğin burun delikleri çok küçüktür. Burundaki süt kalıntısı, kurumuş salgı, toz veya başka bir irritan hapşırma refleksini kolayca başlatabilir.

Dolayısıyla yenidoğanın gün içinde birkaç kez, hatta bazen peş peşe hapşırması tek başına soğuk algınlığı anlamına gelmez. AAP kaynakları da yenidoğanda hapşırmanın burnu irritanlardan temizleyen normal bir refleks olduğunu belirtiyor.

Ne Zaman Doktora?

Hapşırığa ateş, emmeme, belirgin burun tıkanıklığı, öksürük, hızlı veya güç soluma, göğüste çekilme ya da genel durumda bozulma eşlik ediyorsa bebeğin değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle 3 aydan küçük bir bebekte 38°C veya üzerindeki ateş önemlidir.

3. Yüzünde Minik Beyaz Noktalar Var: Milia Nedir?

Normal Olabilir Ve Genellikle Tedavi Gerektirmez

Bebeğin özellikle burnunda, yanaklarında ve yüzünde görülen toplu iğne başı büyüklüğündeki beyaz veya sarımsı noktalar aileleri şaşırtabilir.

Bunlara milia adı verilir.

Yenidoğanlarda oldukça sık görülür ve çoğunlukla birkaç hafta içerisinde kendiliğinden kaybolur. Tedavi edilmesine gerek yoktur.

Sakın Sıkmayın!!!

Milia sivilce gibi sıkılmamalı, iğneyle açılmamalı ve üzerine rastgele kremler sürülmemelidir.

Bebeğin cildi erişkin cildinden çok daha hassastır.

Ne Zaman Doktora?

Lezyonların çevresinde belirgin kızarıklık, şişlik, akıntı veya irin gelişmesi ya da bebeğin ateşli ve hasta görünmesi durumunda değerlendirme gerekir.

4. “Daha Yeni Doğdu, Nasıl Sivilcesi Olur?”: Yenidoğan Aknesi

Evet, Bebeklerde De Sivilce Olabilir

Özellikle yaşamın ilk haftalarında bebeğin yanaklarında, alnında ve burnunda küçük kırmızı veya beyaz kabarıklıklar oluşabilir.

Halk arasında “bebek sivilcesi” denilen bu durum çoğu zaman yenidoğan aknesidir.

Genellikle kendiliğinden düzelir ve iz bırakmaz. Güncel çocuk sağlığı kaynaklarında yenidoğan aknesinin çoğunlukla 2–4. haftalarda ortaya çıkabildiği ve birkaç ay içerisinde kendiliğinden gerileyebildiği belirtilmektedir.

Ne Yapmayalım?

Erişkinler için kullanılan sivilce kremlerini bebeğe sürmeyin!!

Sivilceleri sıkmayın!!

Alkol, kolonya, limon, pudra veya internette önerilen bitkisel karışımları uygulamayın!!

Ne Zaman Doktora?

Döküntü hızla yayılıyor, su topluyor, irinleniyor veya bebeğin ateşi, emmeme ya da genel durum bozukluğu varsa bunun basit bebek aknesi olduğu varsayılmamalıdır.

5. Başında Sarı, Yağlı Kabuklar Var: Konak Yaygın Bir Durumdur

Bebeğin saçlı derisinde sarımsı, yağlı ve pullu tabakalar oluşabilir.

Buna halk arasında konak, tıbbi olarak infantil seboreik dermatit denir.

Görünüşü aileyi rahatsız etse de çoğu bebekte ciddi bir hastalık değildir ve zamanla geriler. NHS kaynakları konağın genellikle bebeği rahatsız etmediğini ve haftalar-aylar içinde düzelebildiğini bildiriyor.

Banyo öncesinde uygun bir yumuşatıcı ürünle kabukları yumuşatıp nazikçe temizlemek ve bebeğin saçlı derisini uygun bebek şampuanıyla yıkamak yardımcı olabilir.

Kabukları Tırnağınızla Kazımayın.

Bu işlem cilt bütünlüğünü bozarak tahrişe neden olabilir.

Ne Zaman Doktora?

Kızarıklık çok belirginse, kötü kokulu veya irinli akıntı gelişiyorsa, lezyonlar hızla yayılıyorsa veya bebeği ciddi biçimde rahatsız ediyorsa değerlendirilmelidir.

6. Bebeğimin Memeleri Şişmiş, Hatta Süt Geliyor!!!

Bu durum anne-babaları en fazla şaşırtan yenidoğan özelliklerinden biridir.

Erkek Bebekte De Kız Bebekte De Olabilir!!!

Anneye ait hormonların gebelik sırasında bebeğe geçmesinin etkisiyle doğumdan sonra bebeğin meme dokusunda şişlik gelişebilir.

Hatta bazen birkaç damla süt benzeri sıvı gelebilir.

Bu durum hem kız hem erkek yenidoğanlarda görülebilir ve genellikle zaman içerisinde kendiliğinden geriler.

En Önemli Kural: Memeyi Sıkmayın!

“İçindeki süt çıksın” diye bebeğin memesini sıkmak veya masaj yapmak doğru değildir.

Bölgenin tahriş edilmesi enfeksiyon riskini artırabilir.

Ne Zaman Doktora?

Meme dokusu özellikle tek taraflı olarak giderek kızarıyor, sıcaklaşıyor, ağrılı hale geliyor, akıntı irinli görünüyorsa veya bebeğin ateşi varsa aynı gün tıbbi değerlendirme gerekir.

7. Kız Bebeğin Bezinde Kan Gördüm: “Yalancı Adet” Olabilir

İlk kez gören bir anne-baba için oldukça korkutucu bir görüntüdür.

Yeni doğan kız bebeğin bezinde birkaç damla pembe-kırmızı kan fark edilebilir.

Bu Nasıl Olabilir?

Gebelik sırasında anneden geçen hormonların doğum sonrasında hızla azalması bebeğin rahim iç tabakasında geçici bir hormonal yanıt oluşturabilir.

Aynı nedenle kız bebeklerde beyaz veya bulanık vajinal akıntı da görülebilir.

Bu küçük miktardaki kanama halk arasında “yalancı adet” olarak adlandırılır ve genellikle kısa sürede kendiliğinden kaybolur. NHS de yenidoğan kızlarda geçici vajinal akıntı ve az miktarda kanamanın anne hormonlarının etkisiyle görülebileceğini belirtiyor.

Ne Zaman Doktora?

Kanama;

fazlaysa,

birkaç gün içerisinde azalmıyorsa,

tekrarlıyorsa,

kötü kokulu akıntı eşlik ediyorsa

veya bebeğin genel durumunda değişiklik varsa değerlendirilmelidir.

Her bezdeki kırmızı lekenin vajinal kanama olmadığı da unutulmamalıdır; idrardaki ürat kristalleri de ilk günlerde bezde turuncu-kırmızı bir renk bırakabilir.

8. Bebeğim Bazen Hızlı, Bazen Yavaş Nefes Alıyor

Yenidoğan bebeğin uyumasını izleyen anne-babanın en büyük korkularından biridir:

“Bir an nefes almayı bıraktı sandım!”

Yenidoğanın Solunumu Erişkin Gibi Düzenli Olmak Zorunda Değildir!!!

Sağlıklı yenidoğanlarda özellikle uyku sırasında birkaç saniyelik kısa solunum araları ve ardından kısa süreli daha hızlı soluma görülebilir.

Buna periyodik solunum denir.

Bebek bu sırada rahat görünüyorsa, rengi değişmiyorsa ve solunumu kendiliğinden normale dönüyorsa bu durum fizyolojik olabilir. AAP, kısa solunum duraklamalarını ve ardından gelen “yakalama” tarzındaki hızlı solunumu erken bebeklik döneminde görülebilen periyodik solunum olarak tanımlıyor.

Ama Burada Sınır Çok Önemli

Bebeğin; nefesi belirgin biçimde duruyorsa, morarıyorsa, gevşiyorsa, uyandırılamıyorsa, inleyerek nefes alıyorsa, kaburgalarının arası veya göğsü içeri çekiliyorsa ya da sürekli çok hızlı soluyorsa bu “normal düzensiz solunum” olarak kabul edilmemelidir.

Dudak Ve Dilde Morarma Acil Bir Bulgudur.

Uzamış solunum durması veya renk değişikliği acil değerlendirme gerektirir.

9. Bebeğin Elleri Ve Ayakları Mor: Kalbinde Sorun Mu Var? Her Morluk Aynı Şey Değildir

Doğumdan sonraki ilk dönemde bebeğin elleri ve ayakları gövdesine göre daha morumsu veya mavimsi görünebilir.

Özellikle bebeğin üşüdüğü dönemlerde el ve ayaklarda bu renk değişikliği daha belirgin olabilir.

Buna akrosiyanoz adı verilir ve doğumdan sonra dolaşımın dış dünyaya uyum sürecinde görülebilir. MedlinePlus da sağlıklı yenidoğanlarda özellikle doğum sonrasında eller ve ayakların mavimsi olabileceğini ve soğukta bu görünümün tekrar ortaya çıkabileceğini bildiriyor.

Ancak Çok Önemli Bir Fark Var:

Yalnızca el ve ayakların morumsu görünmesi ile bebeğin dudaklarının, dilinin ve gövdesinin morarması aynı şey değildir.

Ne Zaman Acil?

Bebeğin; dudakları veya dili mavi-mor görünüyorsa, gövdesinde morarma varsa, nefes almakta zorlanıyorsa, beslenirken terliyor veya yoruluyorsa, emmeyi sürdüremiyorsa acil tıbbi değerlendirme gerekir!!

Çünkü merkezi morarma kalp veya akciğer hastalıklarının belirtisi olabilir.

10. Bebeğimin Cildi Soyuluyor: Nemlendiriciye Mi Boğmalıyım? İlk Günlerde Hafif Soyulma Normal Olabilir

Yenidoğanın cildi anne karnındaki sıvı ortamdan kuru dış dünyaya geçer.

Bu nedenle özellikle doğumdan sonraki ilk günlerde ve haftalarda el, ayak bilekleri ve gövde çevresinde hafif kuruluk ve soyulma görülebilir.

Özellikle gebelik haftasını geçmiş bebeklerde bu durum daha belirgin olabilir.

NHS ve MedlinePlus kaynakları yenidoğanın ilk haftalarında deride kuruma ve pullanmanın sık ve çoğunlukla normal olduğunu belirtiyor.

Bebeğin cildini sürekli sabunlamak, keselemek veya çok sayıda kozmetik ürün kullanmak gerekmez.

Ne Zaman Doktora?

Soyulmaya; yaygın kızarıklık, su toplaması, açık yara, akıntı, ateş, beslenme bozukluğu veya bebeğin genel durumunda değişiklik eşlik ediyorsa basit bir yenidoğan cilt değişikliği olarak değerlendirilmemelidir.

“Normal Olabilir” Demek “Her Zaman Normaldir” Demek Değildir

Yenidoğan döneminde ailelere verilmesi gereken belki de en önemli mesaj budur.

Bebeğin hıçkırması normal olabilir.

Hapşırması normal olabilir.

Ellerinin kısa süreli morumsu görünmesi normal olabilir.

Cildinin soyulması veya yüzünde milia bulunması normal olabilir.

Ama bütün bunları değerlendirirken bebeğin genel durumunu da görmek gerekir.

Yenidoğanda Şu 7 Bulguyu “Normaldir” Diyerek Beklemeyin

Bebeğinizde;

38°C veya üzerinde ateş,

dudak veya dilde morarma,

nefes almakta güçlük, göğüste çekilme veya inleme,

emmeme veya beslenmede belirgin azalma,

uyandırmakta güçlük veya olağan dışı halsizlik,

tekrarlayan yeşil kusma,

genel durumunda belirgin değişiklik

varsa “yenidoğanlarda olur” diyerek beklemeyin.

Özellikle yaşamın ilk 28 gününde ciddi enfeksiyonlar ve diğer hastalıklar başlangıçta çok belirgin bulgu vermeyebilir. Dünya Sağlık Örgütü de yenidoğanın normal soluması, sıcaklığının korunması, beslenmesi ve enfeksiyondan korunmasını temel yenidoğan bakımının ana unsurları arasında saymaktadır.

Telefonda Aramadan Önce Bebeğinize Bakın

Bugün anne-babalar bebeğin yüzünde küçücük bir nokta gördüğünde birkaç saniye içerisinde internette onlarca farklı hastalıkla karşılaşabiliyor.

Ancak internette gördüğünüz bir fotoğraf bebeğinizin muayenesi değildir.

Sosyal medyadaki başka bir bebeğin yaşadığı durum da sizin bebeğiniz için tanı koydurmaz.

Ailelere benim önerim şu:

Önce bebeğe bakın.

Rengi nasıl?

Rahat nefes alıyor mu?

İyi emiyor mu?

Uyandırılabiliyor mu?

Bezlerini normal şekilde ıslatıyor mu?

Ateşi var mı?

Genel davranışı her zamanki gibi mi?

Bu soruların cevapları çoğu zaman yüzündeki tek bir sivilceden çok daha değerlidir.

SON SÖZ: YENİDOĞANLAR “KÜÇÜK ERİŞKİNLER” DEĞİLDİR

Yeni doğmuş bir bebeğin görünümü, solunumu, cildi ve davranışları erişkinlerden oldukça farklıdır.

Bazen hapşırır.

Bazen hıçkırır.

Bazen elleri morumsu olur.

Yüzünde beyaz noktalar çıkar.

Cildi soyulur.

Kız bebekte birkaç damla kan görülebilir.

Memeleri şişebilir.

Ve bunların büyük bölümü anne-babayı korkutsa da geçici ve fizyolojik olabilir.

Ancak yenidoğan döneminde asıl beceri her şeyi hastalık olarak görmek de, her şeyi “normaldir” diyerek geçiştirmek de değildir.

Asıl önemli olan, normal olanı tanırken alarm bulgularını kaçırmamaktır.

Anne-baba için belki de akılda tutulması gereken en önemli cümle şu:

“Bebeğinizde gördüğünüz görüntüden önce, bebeğinizin nasıl olduğuna bakın: İyi emiyor, rahat nefes alıyor, rengi normal ve genel durumu iyiyse çoğu zaman korkutan görüntünün arkasında normal bir yenidoğan özelliği olabilir.”

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımaktadır ve muayenenin yerini tutmaz. Özellikle prematüre, düşük doğum ağırlıklı, kalp-akciğer hastalığı bulunan veya yakın zamanda hastaneden taburcu edilen yenidoğanlarda değerlendirme bireyselleştirilmelidir.