Irak Uyuşturucu Baronlarının Yeni Geçiş Koridoru mu? Yakalanan Taşıyıcı, Görünmeyen Patronlar...

Bir ülkede uyuşturucu operasyonlarının başarısı, ele geçirilen kilogramlarla değil, suç ekonomisinin arkasındaki isimlerin ne kadarına ulaşıldığıyla ölçülür.
Irak’ın Vasit vilayetinde düzenlenen operasyonda 12 kilogram afyon ele geçirildi, Asya uyruklu bir şüpheli yakalandı. Irak makamlarının açıklamasına göre operasyon, komşu bir ülkedeki kaçakçılık şebekesine sızılmasıyla başlamış, sevkiyat Irak topraklarına girene kadar izlenmişti.
İlk bakışta başarılı bir operasyon. Ancak asıl soru, 12 kilogram afyonun ele geçirilmesinden daha büyük: Bu sevkiyatın arkasındaki organizasyon kimlerden oluşuyor? Parayı kim yönetiyor, malın alıcısı kim ve bu ağ Irak’ı hangi gerekçelerle kullanıyor?
Çünkü uyuşturucu ticaretinde yakalanan kişi ile ticareti yöneten kişi çoğu zaman aynı değildir.
Mesele yalnızca sınır güvenliği değil.
Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisinin Irak üzerine hazırladığı 2024 tarihli araştırma, ülkenin uyuşturucu kaçakçılığı bakımından giderek önem kazanan bir bölgesel düğüm hâline geldiğine dikkat çekiyor. Uzun kara sınırları, yıllardır süren istikrarsızlık, farklı aktörlerin geçiş güzergâhları üzerindeki rekabeti ve kayıt dışı ekonominin genişliği bu tablonun önemli parçaları.
Raporda ayrıca sahte belge kullanımı, yasal ticari sevkiyatların kaçakçılık amacıyla istismar edilmesi ve bazı kamu görevlilerine rüşvet verilmesi gibi kolaylaştırıcı unsurlar ele alınıyor.
Bu tespitler, her sevkiyatın devlet içindeki birileri tarafından korunduğunu kanıtlamaz. Fakat Irak’ın uyuşturucuyla mücadelesinde yalnızca sınırdaki kontrol noktalarına odaklanmanın neden yetersiz kalabileceğini gösterir.
Yasal boşluk mu, uygulama zaafı mı?
Irak’ın 2017 tarihli 50 sayılı Uyuşturucu ve Psikotrop Maddeler Kanunu, uyuşturucu ticaretinin belirli türleri için ağır hapis cezaları öngörüyor. Dolayısıyla sorunu doğrudan ceza mevzuatının yetersizliğine bağlamak kolaycılık olur.
Asıl mesele, mevcut hukuki imkânların ne ölçüde etkili kullanıldığıdır.
Kaçakçılık şebekelerinin faaliyetleri sınırları aşıyor; soruşturmaların ise ülkeler arasındaki bilgi paylaşımına, mali kayıtların incelenmesine ve delillerin zamanında aktarılmasına ihtiyacı var. Bir ülkede elde edilen istihbarat, diğer ülkede adli soruşturmaya dönüşemiyorsa suç örgütleri bu koordinasyon eksikliğinden yararlanabilir.
İkinci kritik alan, mali suçlarla mücadeledir. Taşıyıcı yakalanırken uyuşturucunun finansmanını sağlayanlar, suç gelirlerini yönetenler ve ticaretten kazanç sağlayanlar tespit edilemiyorsa operasyon, suç ekonomisinin yalnızca görünen bölümünü hedef almış demektir.
Üçüncü alan ise kurumsal denetimdir. Kamu görevlilerinin olası suç bağlantıları, görevlerin kötüye kullanılması ve denetim mekanizmalarının etkinliği bağımsız biçimde incelenmelidir. Burada kanıt olmadan belirli kurumları veya kişileri suçlamak değil, hiçbir makamın denetim dışında kalmamasını sağlamak esastır.
Peki, 12 kilogramlık sevkiyat bir yem miydi?
Bu ihtimal organize suç soruşturmalarında araştırılabilir; ancak mevcut açıklama, yakalanan kişinin yem olduğunu ya da asıl organizatörlerin bilerek dışarıda bırakıldığını kanıtlamıyor. Üstelik açıklamaya göre ekipler şebekeye sızmış ve sevkiyatı sınır aşan bir takip sonucunda yakalamış. Bu, soruşturmanın daha geniş bir ağa uzanma ihtimalini de gündeme getiriyor.
Şimdi yetkililerin cevaplaması gereken sorular var: Soruşturma yalnızca taşıyıcının tutuklanmasıyla mı sınırlı kalacak? Telefon ve iletişim kayıtları, mali hareketler ve uluslararası bağlantılar incelenecek mi? Şebekenin diğer üyeleri hakkında başka ülkelerde adli süreç başlatılacak mı? Ele geçirilen uyuşturucunun kaynağı ve nihai alıcısı belirlenebilecek mi?
Bir başka önemli nokta da milliyet meselesidir. Haberde şüpheli yalnızca “Asya uyruklu” olarak tanımlanıyor. Bu ifade, onun Tacik olduğunu veya örgütün Tacik uyuşturucu baronları tarafından yönetildiğini söylemeye yetmez. Organize suçla mücadele, etnik kimlikler üzerinden değil, kanıtlanabilir bağlantılar üzerinden yürütülmelidir.
Irak’ın ihtiyacı yeni bir baskın değil, zincirin tamamını ortaya çıkaran bir mücadeledir.
Uyuşturucu operasyonlarının gerçek başarısı, ele geçirilen maddenin miktarından çok, suç gelirlerinin durdurulması, organizatörlerin adalete teslim edilmesi ve aynı ağın yeniden faaliyete geçmesinin önlenmesiyle anlaşılır.
Vasit’teki operasyon önemli olabilir. Fakat kamuoyu açısından asıl başarı, 12 kilogram afyonun hikâyesinin nerede başladığının ve kime ulaşacağının ortaya çıkarılmasıdır.
Çünkü taşıyıcıyı yakalamak bir operasyonun sonu olabilir; uyuşturucu imparatorluğunu çökertmek ise çok daha kapsamlı bir soruşturmanın başlangıcıdır.