EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı: “İzmir’in ekonomik güvenlik haritasını çıkarmalıyız”

Ege Genç İş İnsanları Derneği (EGİAD), küresel ticarette artan jeopolitik risklerin, kritik ithalat bağımlılıklarının ve tedarik zinciri kırılganlıklarının Ege ekonomisine etkilerini inceleyen “Ege Bölgesi Ekonomik Güvenlik Analizi” raporunu kamuoyuyla paylaştı. EGİAD Think Tank çatısı altında Research İstanbul iş birliğiyle hazırlanan araştırmada, Türkiye genelinde 4.524 ürünün ithalat kırılganlığı değerlendirilirken Ege Bölgesi'ndeki sekiz ilin ekonomik güvenlik göstergeleri karşılaştırıldı.

9 Kasım 2026 tarihinde İzmir'deki EGİAD Dernek Merkezi'nde düzenlenen tanıtım toplantısı, EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı'nın ev sahipliğinde gerçekleştirildi. Toplantıya Research İstanbul Yönetici Ortağı ve araştırmanın yazarlarından Can Selçuki konuşmacı olarak katıldı.

“AMACIMIZ KAYGILARI ÇOĞALTMAK DEĞİL, RİSKLERİ ÖLÇÜLEBİLİR HÂLE GETİRMEK”

Toplantının açılışında konuşan EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı, derneğin 36 yıllık kurumsal birikiminin genç iş insanlarına ekonomik faaliyetlerinin ötesinde sorumluluk yüklediğini belirtti.

EGİAD Think Tank çalışmalarının bilgi üretme, kamuoyu gündemine katkı sağlama ve karar alma süreçlerine uygulanabilir öneriler sunma hedefi taşıdığını ifade eden Özhelvacı, daha önce açıklanan “Yaratıcı Yıkım Sürecinde İzmir” raporunun ardından ekonomik güvenlik ve dayanıklılık konusunu ele aldıklarını kaydetti.

2027–2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'da ekonomik güvenlik ve dayanıklılığın ayrı bir politika başlığı olarak yer aldığını hatırlatan Özhelvacı, bölgesel ve şirket düzeyindeki risklerin de dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

Özhelvacı, “Amacımız kaygıları çoğaltmak değil, riskleri ölçülebilir ve yönetilebilir hâle getirmek. Veriye dayalı bu yaklaşım, firmalarımızın ve kamu kurumlarımızın daha doğru öncelikler belirlemesine yardımcı olabilir.” dedi.

312 KRİTİK ÜRÜNDE 10,9 MİLYAR DOLARLIK İTHALAT BAĞIMLILIĞI

Araştırmada Türkiye'nin ithalat yapısı, tedarikçi yoğunlaşması, jeopolitik riskler, alternatif kaynaklara erişim ve ürünlerin ikame edilebilirliği açısından incelendi.

Geliştirilen Bileşik Kırılganlık Endeksi kapsamında değerlendirilen 4.524 üründen 312'sinin hem yüksek ithalat kırılganlığı hem de yüksek ikame zorluğu taşıdığı belirlendi.

Söz konusu ürünlerin 2024 yılı toplam ithalat değerinin 10,9 milyar dolara ulaştığı tespit edildi. Daha sıkı risk kriterleriyle belirlenen 111 öncelikli kritik ürünün ise yaklaşık 1,5 milyar dolarlık ithalata karşılık geldiği açıklandı.

Nükleer reaktör parçaları, akrilonitril, antibiyotikler ve molibden cevheri gibi stratejik ürünlerin yer aldığı listede, ithalat hacmi sınırlı olsa bile alternatif tedarik imkânları kısıtlı girdilerin üretim güvenliği açısından risk oluşturabileceği ortaya konuldu.

İZMİR'İN İTHALAT KIRILGANLIĞI TÜRKİYE ORTALAMASININ ALTINDA

Raporda İzmir, Manisa, Denizli, Aydın, Muğla, Uşak, Kütahya ve Afyonkarahisar'ın ithalat kırılganlıkları karşılaştırıldı.

Türkiye genelinde il bazlı kırılganlık endeksi ortalaması 0,320 olarak hesaplanırken, İzmir'in endeks değeri 0,308 olarak belirlendi.

Ege Bölgesi ithalatının yaklaşık yüzde 64'ünü gerçekleştiren İzmir'in, gelişmiş sanayi yapısı ve sektörel çeşitliliğine rağmen bazı kritik girdilerde dışa bağımlılık taşıdığı kaydedildi.

Özellikle organik kimya girdilerinde yüksek ikame güçlüğü, bitkisel yağ ve yağlı tohumda tedarikçi yoğunlaşması, makine, demir-çelik, plastik ve enerji girdilerinde ise tedarik sürekliliği riskleri öne çıktı.

EGE'DE EN YÜKSEK KIRILGANLIK MUĞLA'DA ÖLÇÜLDÜ

Araştırmaya göre Ege illeri arasında en yüksek ithalat kırılganlık endeksi 0,363 ile Muğla'da kaydedildi.

Muğla'da hayvan yemi ve bitkisel yağda tedarikçi yoğunlaşması dikkat çekerken, Denizli'de bakır ve sentetik liflerde ikame güçlüğü, Uşak'ta ise hububat ve sentetik lif tedarikindeki çok yönlü riskler öne çıktı.

Araştırmada, ithalat hacminin yüksek olmasının her zaman daha yüksek kırılganlık anlamına gelmediği, ekonomik güvenlik politikalarının illerin üretim ve tedarik yapısına göre farklılaştırılması gerektiği belirtildi.

“EKONOMİK ÇEŞİTLİLİK, TEK BAŞINA EKONOMİK GÜVENLİK ANLAMINA GELMİYOR”

EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı, ekonomik güvenliğin yalnızca devletlerin değil, işletmelerin de stratejik gündeminde bulunması gerektiğini ifade etti.

Özhelvacı, “Ekonomik çeşitlilik, tek başına ekonomik güvenlik anlamına gelmiyor. Çünkü birbirinden farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerimiz, aynı enerji kaynaklarına, aynı lojistik altyapıya veya aynı kritik ithal girdilere bağımlı olabiliyor. Dolayısıyla dışarıdan bakıldığında çok güçlü ve çeşitli görünen bir ekonomik yapı, belirli alanlarda ortak kırılganlıklar taşıyabiliyor.” ifadelerini kullandı.

İzmir'in üretim kapasitesi, liman altyapısı, sanayi birikimi ve uluslararası ticaret bağlantılarının önemli avantajlar sunduğunu belirten Özhelvacı, bu avantajların kalıcı rekabet gücüne dönüşmesi için kritik alanlarda önlem alınması gerektiğini söyledi.

Özhelvacı, tedarikçi çeşitliliğinin artırılması, enerji ve su güvenliğinin sağlanması, lojistik altyapının güçlendirilmesi ve teknolojik dönüşümün hızlandırılmasının ekonomik dayanıklılık açısından önem taşıdığını vurguladı.

“İZMİR'İN EKONOMİK GÜVENLİK HARİTASINI ÇIKARMALIYIZ”

Araştırmanın yalnızca bilimsel bir çalışma olarak kalmaması gerektiğini belirten EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı, İzmir'in ekonomik güvenlik politikalarında pilot il olarak değerlendirilmesini önerdi.

Özhelvacı, “İzmir’in kurumlarıyla, odalarımızla, kalkınma ajansımızla, üniversitelerimizle birlikte, kentimizin kritik bağımlılıklarını ve altyapı kırılganlıklarını ortaya koyan bir İzmir ekonomik güvenlik haritası çıkarmayı ve İzmir’in OVP’deki ekonomik güvenlik tedbirleri için pilot il olmasını öneriyorum. EGİAD olarak bu çalışmaya katkı vermeye hazırız.” dedi.

Ekonomik güvenliğin uzun vadeli rekabet gücünün ayrılmaz bir parçası olduğunu ifade eden Özhelvacı, araştırmanın bulgularının kamu kurumları, yerel yönetimler, meslek kuruluşları ve iş dünyasıyla paylaşılacağını bildirdi.

Özhelvacı, rapor doğrultusunda ortak projeler ve kurumlar arası iş birlikleri geliştirilmesinin hedeflendiğini kaydetti.

DÖRT KRİZ SENARYOSUYLA EGE SANAYİSİNİN DAYANIKLILIĞI TEST EDİLDİ

Araştırmada mevcut ithalat bağımlılıklarının yanı sıra küresel gelişmelerin bölge ekonomisine olası etkileri de dört farklı kriz senaryosu üzerinden incelendi.

Çin kaynaklı ihracat kısıtlaması, Rusya enerji ve hammadde şoku, küresel deniz taşımacılığı krizi ve bu gelişmelerin eş zamanlı yaşandığı bileşik jeopolitik şok senaryoları kapsamında illerin kırılganlık göstergeleri değerlendirildi.

Bileşik kriz senaryosunda Kütahya ve Uşak, göreli kırılganlık göstergelerinde en yüksek artışın yaşandığı iller olarak öne çıktı.

Deniz taşımacılığındaki olası aksaklıkların özellikle bitkisel yağ, yağlı tohum ve yem hammaddelerine bağımlı sektörlerde ek risk oluşturabileceği belirlendi.

Raporda, stres testlerinin gerçekleşmiş ekonomik kayıpları değil, olası dış şoklar karşısında öncelikle takip edilmesi gereken sektörleri ve tedarik bağımlılıklarını gösterdiği vurgulandı.

74 FİRMANIN YALNIZCA YÜZDE 54'ÜNDE SİBER GÜVENLİK PROTOKOLÜ VAR

EGİAD üyesi 74 firmanın katılımıyla gerçekleştirilen saha araştırmasında şirketlerin ekonomik güvenlik ve kurumsal hazırlık düzeyleri de değerlendirildi.

Araştırmaya katılan firmaların yüzde 54'ünde siber güvenlik protokolü, yüzde 24'ünde ise yazılı sürdürülebilirlik politikası bulunduğu tespit edildi.

Mikro ölçekli işletmelerin yüzde 69'unda araştırma kapsamında incelenen sürdürülebilirlik uygulamalarından hiçbirinin bulunmadığı belirlendi.

Şirketlerin yüzde 69'u ürün veya hizmetlerinin kolayca ikame edilebilir hâle geldiğini belirtirken, yüzde 61'i yeni rakip tehdidini öne çıkardı.

Bulgular, şirketlerin yalnızca tedarik zinciri risklerine değil, dijital güvenlik, sürdürülebilirlik ve rekabet koşullarındaki değişimlere karşı da hazırlık kapasitesini artırması gerektiğine işaret etti.

EGİAD'DAN ERKEN UYARI SİSTEMİ VE ALTERNATİF TEDARİK ÖNERİSİ

EGİAD Think Tank tarafından hazırlanan raporda ekonomik güvenliğin güçlendirilmesine yönelik ulusal ve bölgesel politika önerilerine de yer verildi.

Ulusal düzeyde ekonomik güvenlik izleme ve erken uyarı sistemi kurulması, kritik hammaddelerde alternatif tedarikçi ağlarının geliştirilmesi, fizibiliteye dayalı stratejik stok mekanizmalarının oluşturulması ve yerli ikame yatırımlarının desteklenmesi önerildi.

Bölgesel düzeyde ise EGİAD koordinasyonunda bir tedarik istihbaratı platformu geliştirilmesi gündeme getirildi.

Denizli ve Uşak'ta tekstil hammaddeleri için ortak satın alma modelleri oluşturulması, İzmir'de tarım-gıda lojistiği ve depolama altyapısının güçlendirilmesi, Aliağa'da petrokimya entegrasyonuna yönelik yatırım fizibilitelerinin değerlendirilmesi öneriler arasında yer aldı.

Ayrıca KOBİ'lerin siber güvenlik ve sürdürülebilirlik alanlarındaki kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesi gerektiği belirtildi.

EKONOMİK GÜVENLİK İÇİN KURUMLAR ARASI İŞ BİRLİĞİ ÇAĞRISI

EGİAD, araştırmanın sonuçlarını kamu kurumları, yerel yönetimler, üniversiteler, meslek kuruluşları ve iş dünyası temsilcileriyle paylaşarak ekonomik güvenlik alanında ortak çalışmalar geliştirmeyi hedeflediğini bildirdi.

EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı'nın İzmir'in pilot il olması yönündeki çağrısıyla birlikte, kritik ithalat bağımlılıklarının belirlenmesi, tedarik zincirlerinin çeşitlendirilmesi ve şirketlerin krizlere karşı hazırlık düzeyinin artırılması önerileri öne çıktı.

EGİAD Think Tank ve Research İstanbul iş birliğiyle hazırlanan raporun, Ege sanayisinin küresel risklere karşı dayanıklılığını artırmaya yönelik bölgesel politika çalışmalarına veri sağlaması amaçlanıyor.