DÜNYANIN UNUTTUĞU MAZLUMLAR: TÜRKLERİN VE MÜSLÜMANLARIN SESSİZ ÇIĞLIĞI

DÜNYANIN UNUTTUĞU MAZLUMLAR: TÜRKLERİN VE MÜSLÜMANLARIN SESSİZ ÇIĞLIĞI

cumha.com.tr, tamamen tarafsız ve bağımsız bir haber platformudur. Köşe yazıları bölümünde yayımlanan içerikler, yazarların şahsi görüş ve değerlendirmelerinden oluşur. Platform, her görüşten yazara alan açan çok sesli yayın anlayışıyla farklı fikirlerin özgürce ifade edildiği tarafsız bir yayın zemini sunar.

Kasım 17, 2026 - 13:25

Dünyanın bir ucunda Uygur Türkü, diğer ucunda Filistinli çocuk, Keşmir'de bir Müslüman, Kırım'da bir Kırım Tatarı... Coğrafyalar değişiyor, diller değişiyor, bayraklar değişiyor; fakat zulmün karşısında yalnız bırakılan insanların hikâyesi değişmiyor. Peki, insan hakları evrenselse neden bazı insanların acısı dünya gündeminde yer bulurken bazı halkların feryadı duyulmuyor?

Dünya, insan hakları, demokrasi, özgürlük ve hukuk kavramlarını her fırsatta dile getiriyor. Uluslararası toplantılarda bildiriler yayımlanıyor, kürsülerden insanlık adına büyük sözler söyleniyor, devletler birbirlerine hukuk ve vicdan hatırlatmaları yapıyor. Ancak bütün bu söylemlerin karşısında çok daha ağır bir gerçek duruyor: Dünyanın farklı coğrafyalarında Türkler ve Müslümanlar, kimlikleri, inançları, kültürleri, siyasi talepleri veya yaşadıkları topraklar nedeniyle baskı, ayrımcılık, şiddet ve zorunlu göçle karşı karşıya kalmaya devam ediyor.

Asıl mesele, dünyanın bu acılardan habersiz olması değil; hangi acının ne zaman, ne ölçüde ve hangi siyasi çıkarlar doğrultusunda gündeme taşındığıdır. İnsan haklarının evrenselliği, mağdurun kimliğine göre değişemez. Bir çocuğun gözyaşının değeri, yaşadığı ülkeye, konuştuğu dile veya mensup olduğu dine göre belirlenemez. Buna rağmen uluslararası kamuoyunun duyarlılığında görülen farklılıklar, insanlığın önündeki en ciddi ahlaki ve siyasi sınavlardan birini oluşturmaktadır.

DOĞU TÜRKİSTAN: KİMLİĞİNİ KORUMAK İSTEYEN BİR HALKIN MÜCADELESİ

Doğu Türkistan, Türk dünyasının hafızasında kapanmamış bir meseledir. Uygur Türkleri başta olmak üzere bölgedeki diğer Türk ve Müslüman toplulukların dinî özgürlükleri, kültürel kimlikleri, ana dilleri ve temel hakları uzun yıllardır uluslararası insan hakları kuruluşlarının gündemindedir.

Human Rights Watch'ın 27 Ağustos 2026 tarihli değerlendirmesi, Çin yönetiminin Uygur Türklerine ve diğer Türkî Müslüman topluluklara yönelik baskılarının devam ettiğini; keyfî tutuklamalar, haksız mahkûmiyetler, kitlesel gözetim, dinî ve kültürel özgürlüklerin kısıtlanması gibi sorunların sürdüğünü ortaya koymaktadır.

Üstelik mesele yalnızca bugünün yetişkinleri değildir. Bir toplumun hafızası, dili ve kültürü gelecek nesillere aktarılabildiği ölçüde yaşar. Çocukların ailelerinden koparılması, kültürel bağların zayıflatılması ve toplumsal hafızanın baskı altına alınması, bir halkın geleceğine yönelik çok daha derin sonuçlar doğurur.

Doğu Türkistan meselesi, yalnızca bölgesel bir insan hakları sorunu olarak görülemez. Türk dünyasının ortak kültürel hafızası ve kimlik güvenliği bakımından da dikkatle takip edilmesi gereken bir konudur.

FİLİSTİN: İNSANLIK VİCDANININ SINANDIĞI COĞRAFYA

Filistin'de yaşananlar, uluslararası hukukun ve insancıl hukukun uygulanabilirliği açısından dünyanın önündeki en ağır sınavlardan biridir.

Gazze'de savaşın yıkıcı sonuçları, sivil kayıplar, barınma sorunları, sağlık hizmetlerinin aksaması ve temel ihtiyaçlara erişimde yaşanan güçlükler devam etmektedir. Batı Şeria'da ise yerleşimci şiddeti, yıkımlar, hareket kısıtlamaları ve zorla yerinden edilme ciddi bir insani sorun olmaya devam ediyor.

Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisinin 13 Kasım 2026 tarihli raporu, Gazze'de kasım ayındaki yoğun yağışların yaklaşık 46 bin haneyi etkilediğini, 40 binden fazla aile barınağının zarar gördüğünü bildiriyor. Aynı raporda, Batı Şeria'da 3-9 Kasım döneminde yıkımlar nedeniyle 150 Filistinlinin yerinden edildiği belirtiliyor.

Burada unutulmaması gereken gerçek şudur: Sivillerin korunması bir siyasi tercih değil, uluslararası hukukun gereğidir. Çocukların, kadınların, yaşlıların ve savaşın tarafı olmayan insanların yaşam hakkı hiçbir askerî veya siyasi hesaplamanın gölgesinde bırakılamaz.

Filistin halkının güvenlik, özgürlük, kendi kaderini tayin ve bağımsız bir gelecek talebi, uluslararası toplumun gündeminden çıkarılamaz.

KEŞMİR: DÜNYANIN YETERİNCE KONUŞMADIĞI BİR MESELE

Hindistan yönetimindeki Keşmir, uzun yıllardır siyasi ihtilafların, güvenlik operasyonlarının ve insan hakları tartışmalarının merkezinde bulunuyor.

Keşmirli Müslümanların siyasi temsil, ifade özgürlüğü, dinî ve kültürel haklar konusundaki talepleri, bölgenin geleceğiyle ilgili tartışmaların önemli bir parçasıdır.

23 Ekim 2026 tarihinde yayımlanan bölgesel insan hakları değerlendirmesi, Eylül ayında Keşmir'de en az beş kişinin güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğünü, kitlesel gözaltıların ve aramaların devam ettiğini, çok sayıda siyasi aktivist ve muhalifin tutuklu bulunduğunu bildiriyor.

Keşmir meselesi, yalnızca güvenlik politikalarına indirgenemeyecek kadar köklü bir tarihsel ve siyasi sorundur. Bölge halkının temel hakları, hukuk güvencesi ve siyasi iradesi dikkate alınmadan kalıcı bir istikrarın tesis edilmesi mümkün değildir.

Dünya, Keşmir'deki gelişmeleri de aynı insan hakları ölçütleriyle değerlendirmek zorundadır.

ARAKAN: VATANSIZLIĞA MAHKÛM EDİLEN ROHINGYA MÜSLÜMANLARI

Myanmar'daki Rohingya Müslümanları, çağımızın en ağır insani trajedilerinden birini yaşıyor.

Vatandaşlık haklarından yoksun bırakılma, etnik ve dinî ayrımcılık, şiddet, zorunlu göç ve yaşam güvencesinin ortadan kalkması, bu topluluğun karşı karşıya bulunduğu temel sorunlar arasında yer alıyor.

Birleşmiş Milletlerin 2026 tarihli raporunda, Myanmar'ın Arakan eyaletinde yaklaşık 225 bin Rohingya'nın kısıtlı koşullardaki kamplarda yaşadığı, 519 binden fazla kişinin ise vatandaşlıktan yoksun bulunduğu belirtiliyor. BM Myanmar Bağımsız Soruşturma Mekanizması da 24 Eylül 2026 tarihli açıklamasında, bölgede sivillere yönelik saldırıların, keyfî tutuklamaların, işkence ve öldürmelerin sürdüğünü ve güvenli geri dönüş şartlarının henüz oluşmadığını bildiriyor.

Bir insanın doğduğu topraklarda vatandaşlık hakkından mahrum bırakılması, yalnızca hukuki bir statü meselesi değildir. Bu durum, insanın aidiyetinin, geleceğinin ve yaşam güvencesinin elinden alınması anlamına gelir.

Rohingya halkının güvenli, onurlu ve gönüllü biçimde kendi topraklarına dönebilmesi uluslararası toplumun sorumluluk alanında kalmalıdır.

SUDAN: SAVAŞIN GÖLGESİNDE KALAN SİVİLLER

Sudan'da Nisan 2023'ten bu yana devam eden savaş, milyonlarca insanın yaşamını altüst etti. Özellikle Darfur bölgesinde etnik temelli saldırılar, kitlesel yerinden edilme, açlık ve sivil kayıplar ağır bir insani tablo oluşturuyor.

17 Kasım 2026 tarihli Reuters haberinde, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisinin 2026 yılının ilk yarısında Sudan'da doğruladığı sivil ölümlerinin 2 bin 230'a ulaştığı, bunların 1.630'dan fazlasının insansız hava aracı saldırılarıyla bağlantılı olduğu aktarılıyor.

Bir gün önce, 16 Kasım'da yayımlanan Afrika Birliği, Hükümetlerarası Kalkınma Otoritesi, Arap Birliği, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletlerin ortak açıklaması da Sudan genelinde sivilleri ve kritik altyapıyı hedef alan saldırılara dikkat çekiyor.

Darfur'da özellikle Fur, Masalit ve Zaghawa gibi Arap olmayan topluluklar etnik temelli şiddetin ağır sonuçlarıyla karşı karşıya kalıyor.

Savaşın tarafları kim olursa olsun, sivillerin yaşam hakkı dokunulmazdır. Sudan'da yaşananların uluslararası soruşturma, hesap verebilirlik ve insani yardım mekanizmalarıyla takip edilmesi zorunludur.

KIRIM: VATANINDA KENDİ KİMLİĞİNİ KORUMA MÜCADELESİ VEREN TATARLAR

Kırım Tatar Türkleri, tarih boyunca sürgün, baskı ve kimlik mücadelesiyle karşı karşıya kalmış bir halktır.

2014 yılında Rusya'nın Kırım'ı kontrol altına almasının ardından bölgedeki siyasi ve hukuki koşullar, Kırım Tatarlarının geleceği açısından yeni sorunlar doğurdu.

9 Kasım 2026 tarihinde PEN America ve PEN Ukraine tarafından yayımlanan rapor, Kırım Tatarlarının bağımsız medya kuruluşlarının kapatılması veya sansürlenmesi, ana dilde eğitim imkânlarının daralması, kültürel faaliyetlerin denetlenmesi ve dijital alanın kontrol altına alınması gibi sorunlara dikkat çekiyor.

8 Kasım 2026 tarihli Ukrinform haberinde ise Kırım Tatar Kaynak Merkezi'nin verilerine dayanılarak Rusya tarafından tutulan 385 siyasi mahkûmdan 113'ünün Kırım Tatarı olduğu aktarılıyor.

Bir halkın dili, tarihi, basını ve kültürel hafızası üzerinde baskı kurulması, o halkın toplumsal varlığını doğrudan ilgilendirir.

Kırım Tatarlarının kimliklerini, dillerini ve tarihsel bağlarını koruma mücadelesi uluslararası kamuoyunun dikkatinden uzak tutulmamalıdır.

AHISKA TÜRKLERİ: 82 YILDIR DİNMEYEN SÜRGÜNÜN HAFIZASI

Ahıska Türklerinin yaşadığı trajedi, yalnızca tarihte kalmış bir sürgün hikâyesi değildir. 14 Kasım 1944 tarihinde yaklaşık 100 bin Ahıska Türkü, Sovyet yönetimi tarafından Gürcistan'daki ata yurtlarından Orta Asya'ya sürgün edildi. Binlerce insan hayatını kaybetti; hayatta kalanlar ise dünyanın farklı coğrafyalarına dağıldı.

14 Kasım 2026 tarihinde sürgünün 82'nci yıl dönümü anıldı. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Ahıska Türklerinin ana vatanlarına dönüş sürecinin yakından takip edildiğini açıkladı.

Ahıska meselesinin bugünkü boyutu, yalnızca tarihsel acının hatırlanmasından ibaret değildir. Geri dönüş hakkı, hukuki statü, vatandaşlık ve ata topraklarıyla yeniden bağ kurabilme talepleri hâlâ önemini korumaktadır.

Burada bir ayrımı da özellikle belirtmek gerekir: Ahıska Türklerinin bugün tamamının aynı koşullarda yaşadığı söylenemez. Türkiye, Ukrayna savaşından tahliye edilen Ahıska Türkü ailelerin iskânı konusunda önemli adımlar atmıştır. Nitekim 2026 yılında Ahlat'ta yeni konutlara yerleşen aileler bu çalışmaların somut örneklerinden biridir. Ancak Türkiye'deki iskân çalışmaları, tarihsel ana vatana dönüş meselesinin bütünüyle çözüldüğü anlamına gelmez.

Bir milletin sürgün hafızası, yalnızca geçmişin değil, geleceğe taşınan aidiyet duygusunun da bir parçasıdır.

SEÇİCİ DUYARLILIK, EVRENSEL İNSAN HAKLARIYLA BAĞDAŞMAZ

Bütün bu coğrafyalar bize aynı soruyu sorduruyor: İnsan hakları gerçekten evrensel mi, yoksa uluslararası siyasetin ihtiyaç duyduğu zamanlarda kullanılan bir söylem mi?

Bir ülkede yaşanan ihlallere karşı yüksek sesle tepki gösterilirken başka bir coğrafyadaki benzer ihlallerin sessizlikle karşılanması, uluslararası hukuk anlayışına duyulan güveni zedeliyor.

Elbette her çatışmanın tarihsel arka planı, siyasi koşulları ve hukuki niteliği farklıdır. Her olayın kendi delilleriyle incelenmesi, sorumluların bireysel olarak belirlenmesi ve hukuki süreçlerin işletilmesi gerekir. Ancak bu farklılıklar, hiçbir toplumun acısının görmezden gelinmesine gerekçe oluşturamaz.

Türk dünyası açısından Doğu Türkistan, Kırım ve Ahıska meseleleri ortak tarih, kültür ve kimlik hafızasının önemli parçalarıdır. Filistin, Keşmir, Arakan ve Sudan ise Müslüman toplulukların güvenlik, inanç, yaşam ve temel haklar bakımından karşı karşıya bulunduğu ağır sorunları gözler önüne sermektedir.

Bu meselelerde ihtiyaç duyulan şey öfkenin büyütülmesi değil, hakikatin görünür kılınmasıdır. Bilginin doğrulanması, mağdurların sesinin duyurulması, uluslararası mekanizmaların işletilmesi ve diplomatik girişimlerin sonuç üretmesi gerekir.

Çünkü zulme karşı mücadele, yalnızca açıklama yapmakla değil; hukuk, diplomasi, insan hakları mekanizmaları ve sürdürülebilir dayanışmayla anlam kazanır.

SON SÖZ: MAZLUMUN KİMLİĞİNE DEĞİL, HAKİKATE BAKILMALI

Bugün Doğu Türkistan'da bir Uygur Türkünün, Kırım'da bir Tatarın, Filistin'de bir çocuğun, Keşmir'de bir ailenin, Arakan'da vatansız bırakılmış bir insanın ve Sudan'da savaşın ortasında kalmış bir sivilin yaşadığı acı, birbirinden kopuk insanlık meseleleri değildir.

Dünyanın farklı coğrafyalarında yaşanan bu dramların ortak noktası, insanın temel haklarının korunmasına duyulan ihtiyaçtır.

Hiçbir devletin egemenliği, sivillere yönelik hukuksuzluğu meşrulaştıramaz. Hiçbir güvenlik gerekçesi, toplu cezalandırmayı haklı gösteremez. Hiçbir siyasi çıkar, bir halkın dilini, inancını ve kültürel kimliğini yok sayma hakkı vermez.

Türkiye'nin tarihî, kültürel ve insani bağlarının bulunduğu bu coğrafyalarda yaşanan gelişmeleri takip etmesi; soydaşlarımızın, din kardeşlerimizin ve bütün mazlum toplulukların haklarının uluslararası hukuk zemininde savunulması önemlidir. Ancak bu yaklaşım, yalnızca ortak kimliğe sahip topluluklarla sınırlı kalmamalı; nerede ve kime karşı işlenirse işlensin insan hakları ihlallerine karşı aynı ilkesel tutarlılıkla sürdürülmelidir.

Unutulmamalıdır ki bir halkın sesi susturulduğunda yalnızca o halk kaybetmez; insanlığın ortak vicdanı da yara alır.

Zulüm karşısında sessizlik tarafsızlık değildir. Adalet, kimin için istendiğine göre değişiyorsa orada evrensel hukuktan söz edilemez.

Dünya, mazlumların kimliğini değil, haklarını konuşmak zorundadır.

Çünkü insanlık, ancak en savunmasız olanın hakkını koruyabildiği ölçüde insanlıktır.