YENİ YALTA'NIN EŞİĞİNDE;MASADA MIYIZ MENÜ DE Mİ ?

YENİ YALTA'NIN EŞİĞİNDE;MASADA MIYIZ MENÜ DE Mİ ?

cumha.com.tr, tamamen tarafsız ve bağımsız bir haber platformudur. Köşe yazıları bölümünde yayımlanan içerikler, yazarların şahsi görüş ve değerlendirmelerinden oluşur. Platform, her görüşten yazara alan açan çok sesli yayın anlayışıyla farklı fikirlerin özgürce ifade edildiği tarafsız bir yayın zemini sunar.

Kasım 19, 2026 - 10:33

ABD, Çin ve Rusya'nın Shenzhen'de bir araya gelmesi, uluslararası sistemin geleceğine ilişkin önemli bir tartışmayı yeniden gündeme taşıyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin bu buluşmayı "Yeni Yalta" olarak nitelendirmesi, aslında küçük ve orta ölçekli ülkelerin büyük güçler arasındaki pazarlıklarda nasıl bir konuma düşebileceğine ilişkin tarihsel bir kaygıyı ifade ediyor. Türkiye açısından ise mesele çok daha kapsamlı: Ankara, şekillenmekte olan yeni dünya düzeninin nesnesi mi olacak, yoksa kurucu aktörlerinden biri mi?

1945 Yalta Konferansı, İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa'nın güvenlik mimarisinin şekillenmesinde belirleyici bir dönüm noktasıydı. Roosevelt, Churchill ve Stalin'in oluşturduğu diplomatik zemin, büyük güçlerin kendi güvenlik ve nüfuz alanlarını müzakere edebildiği bir düzenin sembolü hâline geldi. Bugün Shenzhen'de kurulması beklenen masa, aynı tarihsel tartışmayı farklı koşullarda yeniden gündeme getiriyor.

Elbette 2026 dünyası 1945 dünyası değil. Bugünün güç mücadelesi yalnızca topraklar, ordular ve askerî ittifaklar üzerinden yürümüyor. Enerji koridorları, yarı iletkenler, yapay zekâ, uydu sistemleri, finansal ağlar, kritik mineraller, veri egemenliği ve istihbarat kapasitesi de uluslararası güç dağılımının temel unsurları hâline geldi.

Bu dönüşümün merkezinde Türkiye'nin bulunduğu coğrafya yer alıyor.

Karadeniz, Türkiye'nin ilk stratejik sınavıdır. ABD ile Rusya arasında Ukrayna savaşı konusunda bir uzlaşma zemini oluşması, bölgedeki askerî ve ekonomik dengeleri değiştirebilir. Ancak savaşın sona ermesi, Karadeniz'de kendiliğinden kalıcı istikrar sağlanacağı anlamına gelmez. Rusya'nın bölgesel nüfuzu, Ukrayna'nın güvenlik garantileri ve NATO'nun Karadeniz'deki konumu yeni tartışmalar doğuracaktır. Türkiye'nin Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nden kaynaklanan yetkileri ve kıyıdaş ülkeler arasındaki dengeyi koruma politikası bu nedenle daha da önem kazanacaktır. Ankara'nın önceliği, Karadeniz'in herhangi bir büyük gücün münhasır nüfuz alanına dönüşmesini önlemek olmalıdır.

İkinci sınav NATO ve Avrupa güvenlik mimarisidir. Washington ile Moskova'nın Avrupa'nın geleceği hakkında doğrudan müzakere etmesi, Avrupalı müttefiklerin karar süreçlerindeki konumunu tartışmaya açabilir. Türkiye, NATO üyeliğini ve kolektif savunma sorumluluklarını korurken Rusya ile ilişkilerini de yönetmek zorundadır. Bu, bir tarafı tercih etmekten ziyade ulusal güvenlik önceliklerini çok yönlü diplomasiyle savunma meselesidir.

Üçüncü başlık Çin'dir. Pekin'in ekonomik ve teknolojik ağırlığı, Türkiye için hem fırsat hem de dikkatle yönetilmesi gereken bir bağımlılık riski taşıyor. Çin'den Orta Asya, Hazar, Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden Türkiye'ye uzanan Orta Koridor, ülkemizi Asya ile Avrupa arasındaki ticaret ağlarının önemli bağlantı noktalarından biri hâline getirebilir. Ancak Türkiye'nin hedefi yalnızca transit ülke olmak olmamalıdır. Teknoloji transferi, yerli üretim, lojistik altyapı ve yüksek katma değerli sanayi yatırımları bu stratejinin merkezine yerleşmelidir.

Enerji jeopolitiği de aynı tablonun ayrılmaz parçasıdır. Rus gazı, Azerbaycan kaynakları, TANAP, TürkAkım, Irak petrolü ve Doğu Akdeniz enerji potansiyeli Türkiye'nin bölgesel konumunu belirleyen unsurlardır. Fakat enerji merkezi olmak, yalnızca boru hatlarının geçtiği ülke olmak değildir. Kaynak çeşitliliği, depolama, LNG altyapısı, elektrik bağlantıları ve ticaret kapasitesi gerçek enerji güvenliğinin temelidir.

Orta Doğu ve Türk dünyası ise Türkiye'nin uzun vadeli hareket alanını belirleyecektir. ABD, Çin ve Rusya arasındaki olası mutabakatların İran, Suriye ve Irak üzerindeki etkileri, Türkiye'nin sınır güvenliğinden enerji politikalarına kadar geniş bir alanı ilgilendiriyor. Orta Asya'da ise Rusya'nın geleneksel nüfuzu, Çin'in ekonomik ağırlığı ve Türkiye'nin tarihî, kültürel ve diplomatik ilişkileri kesişiyor. Türk Devletleri Teşkilatı'nın kurumsal kapasitesini artırmak ve Orta Koridor'u güçlendirmek bu nedenle stratejik önem taşıyor.

Ancak bütün bu başlıkların üzerinde daha temel bir mesele var: stratejik özerklik. Savunma sanayii, AESA radarları, elektronik harp, uydu ve uzay sistemleri, siber güvenlik, yapay zekâ, millî kriptoloji ve bağımsız istihbarat kapasitesi artık yalnızca teknik yatırımlar değildir. Bunlar, Türkiye'nin uluslararası müzakerelerdeki hareket alanını belirleyen egemenlik unsurlarıdır.

Türkiye aynı zamanda kendi tezlerini uluslararası kamuoyuna aktarabilen güçlü bir kamu diplomasisi geliştirmek zorundadır. Çünkü yeni dünya düzeninde güç, yalnızca askerî kapasiteyle değil; anlatılar, güven ilişkileri ve uluslararası meşruiyet üretme becerisiyle de şekilleniyor.

Shenzhen zirvesi Türkiye'ye önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Büyük güçlerin kendi aralarında uzlaştığı bir dünyada, masada bulunmanın yolu yalnızca diplomatik ilişkilerden geçmiyor. Ekonomik dayanıklılık, teknolojik yetkinlik, askerî kapasite ve bölgesel ortaklıklar da gerekiyor.

Türkiye'nin hedefi ABD, Çin veya Rusya arasında bir tercih yapmakla sınırlandırılamaz. Asıl hedef, kendi çıkarlarını tanımlayabilen, kararlarını bağımsız verebilen ve bölgesel düzenin oluşumuna katkı sunabilen bir aktör olmaktır.

Yeni Yalta'nın eşiğinde Türkiye'nin en büyük stratejik meselesi, hangi büyük gücün yanında duracağı değil, kendi geleceğini belirleme iradesini ve kapasitesini ne ölçüde koruyacağıdır.

Çünkü bir ülkenin etkisi yalnızca sınırlarının başladığı yerde değil, anlattığı hikâyenin ulaştığı yerde ölçülür. Fakat o hikâyenin gerçek gücü, ülkenin kendi geleceği hakkında bağımsız karar verebilme kapasitesinden doğar.