TÜTÜNDEN NARKOTİĞE: BİR NESLİN GELECEĞİNİ KORUMAK, BİR ÜLKENİN BEKASINI KORUMAKTIR!
cumha.com.tr, tamamen tarafsız ve bağımsız bir haber platformudur. Köşe yazıları bölümünde yayımlanan içerikler, yazarların şahsi görüş ve değerlendirmelerinden oluşur. Platform, her görüşten yazara alan açan çok sesli yayın anlayışıyla farklı fikirlerin özgürce ifade edildiği tarafsız bir yayın zemini sunar.
Bir toplumun geleceğini tehdit eden tehlikeler her zaman büyük felaketlerle başlamaz. Bazen bir sigara paketiyle, bazen arkadaş çevresinde sıradanlaştırılan bir alışkanlıkla, bazen de gençlerin hayatına fark ettirmeden yerleşen zararlı davranışlarla başlar. İlk bakışta önemsiz görünen bu alışkanlıklar, zaman içerisinde bireyin yaşamını, aile düzenini, toplumsal ilişkilerini ve nihayetinde ülkenin geleceğini etkileyen ciddi sorunlara dönüşebilir. Bu nedenle bağımlılıkla mücadeleyi yalnızca sağlık kuruluşlarının veya güvenlik birimlerinin sorumluluğuna bırakmak büyük bir eksikliktir. Bu mesele, toplumun bütün kesimlerini ilgilendiren stratejik bir gelecek meselesidir.
Birleşik Krallık'ta tütünsüz nesiller oluşturmak amacıyla hayata geçirilen yasal düzenleme, tam da bu açıdan dikkatle değerlendirilmesi gereken önemli bir adımdır. İngiltere'de kabul edilen ve Birleşik Krallık genelinde uygulanması öngörülen düzenleme kapsamında, 1 Ocak 2009 ve sonrasında doğan kişilere hayatları boyunca yasal olarak tütün ürünü satılmasının önüne geçilmesi hedefleniyor. Uygulamanın 1 Ocak 2027 itibarıyla başlaması öngörülüyor. Böylece sigara satın alma yaşının her yıl yükseltilmesi yerine, belirli bir doğum tarihinden sonraki kuşakların tütün ürünlerine yasal erişiminin kalıcı biçimde engellenmesi amaçlanıyor. İnternet üzerinden yapılan satışlar da düzenlemenin kapsamına giriyor. İngiltere ve Galler'de satıcıların yaş doğrulamasında belirli koşulları karşılayan dijital kimlik sistemlerinden de yararlanabilmesi, denetim mekanizmalarının dijital dünyaya uyarlanması bakımından ayrıca önem taşıyor.
Bu yaklaşım, yalnızca sigara satışına ilişkin bir düzenleme değildir. Bir devletin gelecek kuşakların sağlığını korumak için bugünden sorumluluk üstlenmesinin somut bir örneğidir. Çünkü bağımlılıkla mücadelede en etkili yöntemlerden biri, bağımlılık ortaya çıktıktan sonra sonuçlarıyla uğraşmak değil, bağımlılığın oluşmasını kolaylaştıran koşulları en başından ortadan kaldırmaktır. Birleşik Krallık'ın attığı adımın üzerinde durulması gereken tarafı da budur: Geleceğin sağlık sorunlarını bugünün politikalarıyla önlemeye çalışmak.
BAĞIMLILIKLA MÜCADELE SİGARAYLA BAŞLAYAN BİR TOPLUMSAL SORUMLULUKTUR
Sigara meselesini yalnızca bir tütün ürünü tüketimi olarak değerlendirmek, sorunun toplumsal boyutunu görmezden gelmektir. Özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde başlayan nikotin kullanımı, bağımlılık davranışlarının gelişmesi bakımından ciddi riskler taşır. Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Sigara kullanan herkesin uyuşturucu madde kullanacağı söylenemez. Ancak erken yaşta başlayan nikotin bağımlılığı, diğer riskli davranışlarla birlikte ele alınması gereken önemli bir halk sağlığı sorunudur.
Narkotik maddelerle mücadele de yalnızca uyuşturucu ticaretinin engellenmesine indirgenemez. Elbette uyuşturucu şebekelerinin dağıtılması, sokak satıcılarıyla mücadele edilmesi ve suç organizasyonlarının finansal kaynaklarının kurutulması hayati önemdedir. Fakat bu mücadelenin bir diğer cephesi, gençlerin bağımlılık kültürüyle tanışmasını önlemektir. Bir gencin zararlı alışkanlıklara yönelmesine zemin hazırlayan arkadaş çevresi, sosyal baskı, özenti kültürü, dijital içerikler ve aidiyet arayışı da dikkate alınmalıdır.
Bağımlılık çoğu zaman bireyin hayatına küçük tavizlerle girer; zamanla iradeyi, karar verme kapasitesini ve yaşam düzenini etkileyen bir esarete dönüşebilir. Bu süreçte yalnızca gençler zarar görmez. Aileler parçalanabilir, eğitim hayatları yarıda kalabilir, çalışma hayatı ve üretkenlik sekteye uğrayabilir. Bir annenin evladını bağımlılıktan kurtarma mücadelesi, bir babanın çaresizliği, kardeşlerin yaşadığı travma ve ailelerin ekonomik yükü, meselenin gerçek toplumsal maliyetini ortaya koyar.
SAĞLIK SİSTEMİNE YÜK, MİLLÎ KAPASİTEYE KAYIP
Tütün ve narkotik madde bağımlılığının sağlık sistemi üzerindeki etkileri de göz ardı edilemez. Tütün kullanımına bağlı kanserler, kalp-damar hastalıkları, solunum sistemi rahatsızlıkları ve uzun süreli tedavi gerektiren sağlık sorunları, sağlık hizmetlerine duyulan ihtiyacı artırmaktadır. Narkotik madde bağımlılığında ise tedavi, rehabilitasyon, psikososyal destek ve yeniden topluma kazandırma süreçleri çok daha kapsamlı bir kaynak ve koordinasyon gerektirir.
Bir ülkenin sağlık bütçesi, insan kaynağı ve ekonomik imkânları sınırsız değildir. Önlenebilir hastalıkların ve bağımlılıkların yaygınlaşması, yalnızca sağlık harcamalarını artırmaz; üretken nüfusun kapasitesini de zayıflatır. Dolayısıyla bağımlılıkla mücadele, sağlık politikalarının ötesinde ekonomik sürdürülebilirlik, sosyal güvenlik ve millî kalkınma meselesidir.
Burada üzerinde özellikle durulması gereken bir başka kavram var: Bilişsel güvenlik.
BİLİŞSEL GÜVENLİK VE TOPLUMSAL NORMLARIN KORUNMASI
Bilişsel güvenlik, bir toplumun yalnızca bilgi kirliliğine ve dezenformasyona karşı korunması değildir. Aynı zamanda bireylerin sağlıklı düşünme, doğru karar verme, iradelerini kullanma ve toplumsal gerçekliği değerlendirme kapasitesinin korunmasıdır. Gençlerin zararlı alışkanlıkları özgürlük, cesaret, popülerlik veya yetişkinliğin göstergesi olarak algılamaya başlaması, toplumsal normların aşınması açısından ciddi bir uyarıdır.
Sigaranın sosyalleşmenin doğal bir parçası gibi sunulması, elektronik sigaranın zararsız bir eğlence aracı olarak pazarlanması, uyuşturucu maddelerin bazı dijital mecralarda özendirici bir dille normalleştirilmesi ve bağımlılığın sıradanlaştırılması, yalnızca bireysel tercihler üzerinden açıklanamaz. Bunlar, gençlerin algı dünyasını ve davranış kalıplarını etkileyen toplumsal süreçlerdir.
Bir davranışın sürekli tekrar edilmesi, zamanla onun normal kabul edilmesine neden olabilir. Normalleşen tehlike karşısında ise toplumsal tepki zayıflar. İşte tam da bu noktada bilişsel güvenlik ile bağımlılıkla mücadele kesişmektedir. Gençlerin zihinsel dayanıklılığını güçlendirmek, doğru bilgiye ulaşmalarını sağlamak, zararlı alışkanlıkların gerçek sonuçlarını anlatmak ve sağlıklı yaşam kültürünü yaygınlaştırmak zorundayız.
Geleceğimizi tehdit eden her zararlı alışkanlığı yalnızca bir tüketim tercihi olarak görmek, tehlikenin toplumsal boyutunu küçümsemektir.
SPORU TEŞVİK ETMEK, GENÇLİĞE ALTERNATİF BİR GELECEK SUNMAKTIR
Peki, gençleri bağımlılıktan uzak tutmak için ne yapmalıyız? Yasaklar ve cezalar elbette gereklidir ancak tek başına yeterli değildir. Gençlere yalnızca nelerden uzak durmaları gerektiğini anlatmak yerine, hangi alanlara yönelebileceklerini de göstermeliyiz. Bu noktada spor, en güçlü toplumsal koruma araçlarından biridir.
Spor; disiplin, öz güven, sorumluluk, mücadele ruhu, takım çalışması ve hedef belirleme bilinci kazandırır. Gençlerin enerjilerini sağlıklı alanlara yönlendirmelerine, sosyal çevrelerini geliştirmelerine ve kendilerini gerçekleştirmelerine imkân sağlar. Futbol, basketbol, yüzme, atletizm, bisiklet, dövüş sporları ve doğa sporları yalnızca fiziksel gelişime değil, karakter gelişimine de katkıda bulunur.
Ancak spor faaliyetlerini yalnızca ekonomik imkânı olan ailelerin çocuklarına ulaşabilen bir ayrıcalık olmaktan çıkarmalıyız. Mahallelerde, okullarda ve yerel yönetimlerin tesislerinde ücretsiz veya erişilebilir spor imkânları oluşturulmalıdır. Özellikle dezavantajlı bölgelerde gençlik merkezleri, amatör spor kulüpleri ve okul sporları desteklenmelidir. Çocuğun yeteneği ile ekonomik koşulları arasında bir engel bulunmamalıdır.
Aileler de bu sürecin dışında tutulamaz. Çocuklarla sağlıklı iletişim kurmak, arkadaş çevrelerini tanımak, dijital dünyadaki alışkanlıklarını takip etmek ve sorunlarını yargılamadan dinlemek büyük önem taşır. Bağımlılıkla mücadele eden bireyleri dışlamak ve damgalamak yerine tedaviye, rehabilitasyona ve yeniden topluma kazandırılmaya yönlendirmek gerekir. Çünkü mücadele yalnızca bağımlılığın yayılmasını önlemek değil, bağımlılığa sürüklenmiş insanları da hayata yeniden kazandırmaktır.
TÜRKİYE'NİN İHTİYACI ÖNLEYİCİ GÜVENLİK ANLAYIŞIDIR
Birleşik Krallık'ın tütünsüz nesiller hedefiyle attığı adım, Türkiye'de de kapsamlı bir toplumsal değerlendirmeye konu olmalıdır. Ülkemizin kendi hukuk sistemine, toplumsal yapısına ve ihtiyaçlarına uygun politikalar geliştirmesi gerekiyor. Çocukların tütün ve nikotin ürünlerine erişiminin önlenmesi, internet üzerinden satışların etkin denetlenmesi, okul çevrelerinde kontrollerin artırılması, uyuşturucu ticaretiyle kararlı mücadele, bağımlılık tedavi merkezlerinin güçlendirilmesi ve sporun yaygınlaştırılması birbirinden bağımsız politikalar olarak görülmemelidir.
Özellikle elektronik sigara ve yeni nesil nikotin ürünleri konusunda ailelerin ve eğitim kurumlarının bilinçlendirilmesi önemlidir. Gençlerin bu ürünleri zararsız veya masum alternatifler olarak görmelerinin önüne geçilmelidir. Dijital platformlarda bağımlılığı özendiren içeriklere karşı da etkili farkındalık ve denetim mekanizmaları geliştirilmelidir.
Devletin görevi yalnızca suç ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek değildir. Suça, bağımlılığa ve toplumsal çözülmeye zemin hazırlayan koşulları da azaltmaktır. Güçlü devlet anlayışı, vatandaşını yalnızca tehlikeyle karşılaştığında koruyan değil, tehlikenin ortaya çıkmasını önlemek için önceden tedbir alan anlayıştır.
Bir ülkenin güvenliği yalnızca sınırlarının korunmasıyla ölçülmez. O ülkenin çocuklarının, gençlerinin, ailelerinin, toplumsal değerlerinin ve gelecek kuşaklarının ne kadar korunduğu da millî güvenliğin önemli bir parçasıdır.
Unutulmamalıdır ki bağımlılığa teslim edilen her genç, ülkenin geleceğinden eksilen bir potansiyeldir. Kaybedilen yalnızca bir sağlık değil; bir yetenek, bir emek, bir aile huzuru ve belki de ülkeye kazandırılabilecek büyük bir değerdir.
Türkiye'nin ihtiyacı, bağımlılıkla mücadeleyi son aşamada değil, ilk adımda başlatan bir anlayıştır. Sigara kullanımını sıradanlaştıran kültürle mücadele etmek, uyuşturucuya giden yolları kapatmak, gençleri sporla, bilimle, sanatla ve üretimle buluşturmak zorundayız.
Çünkü mesele yalnızca sigarayı bırakmak veya uyuşturucudan uzak durmak değildir. Mesele; özgür düşünebilen, iradesini koruyabilen, sağlıklı kararlar verebilen, üreten ve güçlü bir nesil yetiştirmektir.
Bir nesli bağımlılıktan korumak, bir ülkenin geleceğini güvence altına almaktır. Geleceği korumak istiyorsak önce gençlerimizi korumalıyız. Bağımlılığı değil, yaşamı; esareti değil, özgürlüğü; ataleti değil, sporu ve üretimi teşvik etmeliyiz.
Çünkü güçlü Türkiye'nin teminatı, sağlıklı ve bilinçli nesillerdir.