PSİKİYATRİDE TEDAVİ Mİ, YAŞAM BOYU YÖNETİM Mİ?

"Tedavi" kelimesi çoğu insanda aynı anlamı çağrıştırır: Hastalık başlar, tedavi uygulanır ve hastalık sona erer.

Oysa psikiyatri söz konusu olduğunda durum çoğu zaman farklıdır.

Bir enfeksiyon tedavi edilir ve geçer. Kırılan kemik kaynar. Cerrahi müdahale yapılır ve sorun ortadan kaldırılır. Tedavinin sonunda kişi "iyileştim" diyebilir.

Ancak bipolar bozukluk, şizofreni ve benzeri kronik psikiyatrik tanılar açısından aynı kesinlikten söz etmek her zaman mümkün değildir.

Çünkü psikiyatri çoğu zaman hastalığı tamamen ortadan kaldırmaktan çok onu yönetmeye çalışır.

Üstelik mesele yalnızca ilaç kullanıp kullanmamak da değildir. Kişi tüm kontrollerine düzenli gitse, ilaçlarını aksatmadan kullansa, hekim önerilerine eksiksiz uysa bile yine de atak yaşayabilir. Çünkü psikiyatri birçok kronik ruhsal hastalıkta riski azaltabilir; ancak riski sıfırlayamaz. Hiçbir psikiyatrist, en uyumlu hastasına dahi "Bir daha asla atak geçirmeyeceksiniz" garantisi veremez.

Bu durumun temel nedenlerinden biri de psikiyatri biliminin hâlâ insan beyninin tüm sırlarını çözebilmiş olmamasıdır. İnsanlık uzaya araç göndermiş, genetik haritalar çıkarmış, organ nakilleri gerçekleştirmiştir; ancak beynin çalışma mekanizmaları konusunda hâlâ cevaplanamayan sayısız soru bulunmaktadır.

Bu nedenle psikiyatri, tıbbın diğer bazı alanlarına kıyasla hâlâ gelişimini sürdüren, birçok yönüyle keşif aşamasında bulunan bir bilim dalıdır. Başka bir ifadeyle psikiyatri, insan zihnini ve beynini anlama yolculuğunun henüz erken evrelerindedir.

Bugün bipolar bozukluğun, şizofreninin, ağır depresyonun veya diğer birçok ruhsal hastalığın kesin nedenleri tam olarak bilinmemektedir. Kullanılan ilaçların önemli bir kısmı belirtileri azaltmakta başarılı olsa da, bu hastalıkların neden bazı kişilerde ortaya çıktığı, neden bazı dönemlerde atakların tetiklendiği ve neden bazı hastaların tedaviye farklı yanıtlar verdiği hâlâ tam olarak açıklanabilmiş değildir.

Bu nedenle psikiyatride başarı olarak sunulan şey çoğu zaman hastalığın sona ermesi değil, belirli bir süre kontrol altında tutulabilmesidir.

Bugün bipolar bozukluk tanısı almış bir kişi yıllarca atak geçirmeden yaşayabilir. Aynı şekilde şizofreni tanısı almış bir kişi uzun süre stabil kalabilir. Ancak bu durum gelecekte yeni bir atak yaşanmayacağının güvencesi değildir.

İşte tam da bu nedenle birçok hasta kendisini "Eskiden bipolardım" ya da "Eskiden şizofrendim" şeklinde tanımlamaz. Çünkü tanı ortadan kalkmış değildir; yalnızca belirtiler belirli bir süre baskılanmış veya kontrol altına alınmıştır.

Psikiyatri hastaya ömür boyu ataksızlık garantisi veremez.

Psikiyatri hastaya ömür boyu ilaçsızlık garantisi veremez.

Psikiyatri hastaya bir daha asla kriz yaşamayacağı garantisi veremez.

Bu gerçek, psikiyatrinin başarısızlığını değil; mevcut bilgi düzeyinin sınırlarını gösterir.

Belki de bu nedenle psikiyatride "tedavi" kavramı yeniden tartışılmalıdır. Çünkü tedavi denildiğinde insanların zihninde sonlanan bir süreç canlanır. Oysa birçok psikiyatrik hastalıkta süreç sona ermez; yalnızca farklı dönemlerde farklı biçimlerde devam eder.

Belki de daha doğru ifade şudur:

Psikiyatri çoğu zaman insanı hastalığından tamamen kurtarmaya değil, hastalığıyla birlikte yaşayabileceği en işlevsel noktaya ulaştırmaya çalışır.

Bu nedenle psikiyatride asıl mücadele iyileşmekten çok, dengeyi koruyabilmektir.

Ve bazen en büyük başarı, hastalığın tamamen ortadan kalkması değil; bütün risklere rağmen yeni bir atağın gelmesini yıllarca geciktirebilmektir.