DİPLOMASİDE YENİ BİR TANIM; AĞZININ PAYINI VERMEK
cumha.com.tr, tamamen tarafsız ve bağımsız bir haber platformudur. Köşe yazıları bölümünde yayımlanan içerikler, yazarların şahsi görüş ve değerlendirmelerinden oluşur. Platform, her görüşten yazara alan açan çok sesli yayın anlayışıyla farklı fikirlerin özgürce ifade edildiği tarafsız bir yayın zemini sunar.
Diplomasi, bugüne kadar nezaketin, protokolün, müzakerenin ve karşılıklı çıkarların dili olarak tanımlandı. Büyükelçiler konuştu, liderler tokalaştı, bildiriler yayımlandı; bazen on sayfalık diplomatik metinler, tek bir cümlenin söyleyemediğini anlatmaya çalıştı. Fakat Antalya'daki COP31, diplomasi literatürüne biraz daha yerli, biraz daha nükteli yeni bir kavram kazandırmış olabilir: Ağzının payını vermek!
Elbette diplomasi, sokak ağzıyla yürütülecek bir faaliyet değildir. Ancak bazen bir ülkenin söylemek istediğini yüzlerce kelimeyle değil, bir karşılama protokolüyle anlatması da mümkündür.
Antalya'daki zirvede Güney Kıbrıs Rum Yönetimi lideri Nikos Hristodulidis'in karşılanma biçimi, tam da bu açıdan dikkat çekiciydi. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın karşılama noktasında bulunmaması, Hristodulidis'in beklemesi ve ekranda Türk bayrağının yer alması, diplomatik çevrelerde tartışma yarattı. Burada önemli olan, bir bayrağın ekrana yansımasından ziyade, protokolün taşıdığı siyasi mesajdı.
Aynı zirvede KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman'ın Erdoğan tarafından karşılanması ise bu mesajın diğer yüzünü oluşturdu. Bir tarafta uluslararası tanınma statüsü üzerinden kendisini diplomatik muhatap kabul ettirmeye çalışan Güney Kıbrıs, diğer tarafta Türkiye'nin uluslararası platformlarda görünürlüğünü artırmaya çalıştığı KKTC vardı.
Tabii bir karşılama töreniyle Kıbrıs meselesinin çözüldüğünü düşünmek, diplomatik iyimserliğin biraz fazla ileri gitmesi olur. Fakat sembollerin uluslararası ilişkilerdeki ağırlığını da küçümsememek gerekir. Diplomasi bazen sözcüklerle, bazen de sözcüklerin özellikle kullanılmadığı anlarla konuşur.
Üstelik Antalya'daki mesele yalnızca Kıbrıs değildi.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in zirvedeki varlığı ve Türk dünyasıyla kurulan temaslar, Türkiye'nin Orta Asya'dan Kafkasya'ya uzanan stratejik bağlantılarını yeniden gündeme taşıdı. Su güvenliği, enerji, tarım, ulaştırma ve iklim değişikliği artık yalnızca teknik başlıklar değil; geleceğin jeopolitik rekabet alanları.
Ankara'nın önünde önemli bir fırsat bulunuyor: Türk Devletleri Teşkilatı'nı kültürel dayanışmanın ötesine taşıyarak ortak su güvenliği, uydu teknolojileri, yenilenebilir enerji ve iklim finansmanı projeleriyle güçlendirmek. Çünkü gelecek yüzyılda yalnızca petrolü veya doğal gazı olanlar değil, suyu, teknolojisi ve verisi üzerinde söz sahibi olanlar da güç kazanacak.
Avrupa Birliği cephesinde ise başka bir diplomatik denklem var. Türkiye, Avrupa'nın sanayi ve enerji güvenliği açısından vazgeçilmez ortaklarından biri olma potansiyelini taşıyor. Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, yeşil sanayi ve enerji dönüşümü, Ankara-Brüksel ilişkilerinde yeni bir müzakere alanı açıyor. Kıbrıs meselesi ise bu ilişkinin önündeki siyasi düğümlerden biri olmayı sürdürüyor.
Burada Türkiye'nin yapması gereken, siyasi anlaşmazlıkları görmezden gelmek değil; ekonomik ve teknolojik işbirliğinde kendi çıkarlarını güçlü biçimde savunabilecek kapasiteyi geliştirmek.
Bir başka gerçek de küresel güç dengelerinde ortaya çıkıyor. ABD'nin iklim diplomasisindeki sınırlı liderlik katılımı, Çin'in teknolojik ve ekonomik ağırlığı, Avrupa'nın karbon düzenlemeleri ve gelişmekte olan ülkelerin finansman talepleri, yeni dünya düzeninin yalnızca askerî güç üzerinden okunamayacağını gösteriyor.
İklim diplomasisi artık enerji diplomasisidir. Enerji diplomasisi sanayi politikasıdır. Sanayi politikası ise doğrudan ekonomik egemenlik meselesidir.
Türkiye'nin COP31 ev sahipliğini bu geniş çerçevede değerlendirmesi gerekiyor. Zirve, yalnızca dünya liderlerini Antalya'da ağırlamak veya uluslararası basına güzel görüntüler vermek için bir fırsat değildir. Asıl mesele, bu görünürlüğü kalıcı diplomatik ortaklıklara, teknoloji transferine, yatırım anlaşmalarına ve bölgesel işbirliği mekanizmalarına dönüştürebilmektir.
Çünkü diplomasi, karşısındakine yalnızca nerede durduğunu göstermek değildir; nerede duracağını da belirleyebilecek güce sahip olmaktır.
Elbette bir bayrak göstermek kolaydır. Zor olan, o bayrağın temsil ettiği ülkenin teknoloji, ekonomi, istihbarat, enerji ve bilgi üretiminde bağımsızlığını güçlendirmektir. Bir lideri kapıda bekletmek de sembolik bir mesajdır; fakat uluslararası masada kimsenin sizi bekletemeyeceği kapasiteyi oluşturmak çok daha büyük bir iştir.
Belki de diplomasinin yeni tanımı tam burada yatıyor:
Ağzının payını vermek, sesini yükseltmek değil; karşısındakine kendi ağırlığını kabul ettirecek kapasiteyi inşa etmektir.
Antalya'dan geriye kalması gereken de birkaç protokol fotoğrafı değil, Türkiye'nin kendi gündemini kurabildiği, kendi tezlerini savunabildiği ve kendi geleceğini başkalarının kaleminden okumak zorunda kalmadığı bir stratejik iradedir.
Çünkü uluslararası ilişkilerde en etkili cevap, bazen bir cümle değil, bir ülkenin ortaya koyduğu kapasitedir.
