AŞI TAKVİMİNİ ERTELEMEYİN: ÇOCUĞUM HANGİ YAŞTA HANGİ AŞIYI OLMALI?

Aşılar, çocukları yalnızca geçirilen birkaç günlük ateşli hastalıktan değil; menenjit, zatürre, sepsis, felç, karaciğer hastalığı ve bazı kanserler gibi yaşamı tehdit edebilen hastalıklardan da koruyor. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tarafından uygulanan Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi hangi aylarda hangi aşıların yapılacağını belirliyor. Bunun yanında rotavirüs, meningokok ve HPV gibi henüz rutin ulusal çocukluk takviminde bulunmayan ancak çocukların korunmasında önemli yeri olan aşılar da var. Peki, aileler hangi aşıyı ne zaman yaptırmalı?

Çocuğumuz dünyaya geldiği andan itibaren onu hastalıklardan korumaya çalışıyoruz. İyi beslenme, anne sütü, hijyen ve sağlıklı yaşam bunun önemli parçaları. Ancak bulaşıcı hastalıklara karşı elimizdeki en etkili koruyucu yöntemlerden biri de kuşkusuz aşılama.

Aşı takvimindeki tarihler rastgele belirlenmiyor. Bir hastalığın hangi yaşta daha tehlikeli olduğu, bebeğin bağışıklık sisteminin aşıya vereceği yanıt ve korumanın ne zaman başlaması gerektiği birlikte değerlendirilerek oluşturuluyor.

Bu nedenle “Biraz büyüsün, sonra yaptırırız” düşüncesi her zaman doğru değil. Özellikle boğmaca, menenjit ve bazı ağır enfeksiyonlar yaşamın ilk aylarında çok daha ciddi seyredebildiği için aşıların zamanında yapılması önem taşıyor.

Türkiye’de çocuklar hangi hastalıklara karşı ücretsiz aşılanıyor?

14 Ağustos 2026 itibarıyla Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanmış güncel Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi kapsamında çocuklar 13 hastalığa karşı rutin olarak aşılanıyor. Bunlar;

Difteri, boğmaca, tetanoz, çocuk felci, hepatit B, hepatit A, Haemophilus influenzae tip b, tüberküloz, kızamık, kızamıkçık, kabakulak, suçiçeği ve pnömokok enfeksiyonlarıdır.

Bu aşılar Sağlık Bakanlığı tarafından aile sağlığı merkezleri başta olmak üzere ilgili sağlık kuruluşlarında ücretsiz uygulanıyor.

2025’te önemli bir değişiklik oldu: Altılı karma aşı

Ailelerin özellikle bilmesi gereken önemli değişikliklerden biri 2025 yılında gerçekleşti.

Daha önce kullanılan beşli karma aşı ile Hepatit B aşısının bazı dozları birleştirilerek altı bileşenli karma aşı uygulamasına geçildi.

Altılı karma aşı tek enjeksiyon içerisinde;

difteri + asellüler boğmaca + tetanoz + inaktif çocuk felci + Haemophilus influenzae tip b + Hepatit B

bileşenlerini içeriyor.

Altılı karma aşı 2., 4., 6. ve 18. aylarda uygulanıyor. Böylece çocuk tek enjeksiyonla altı farklı hastalığa karşı bağışıklanabiliyor.

Ancak önemli bir ayrıntı var:

Doğumdan hemen sonra yapılan Hepatit B aşısı kaldırılmadı.

Bebeğin doğumdaki Hepatit B aşısı yapılmaya devam ediyor.

Ailelerin kolayca anlayabileceği güncel aşı takvimi

Çocuğunuzun aşı kartına bakarken şu yaş dönemlerini kontrol edebilirsiniz:

DOĞUMDA

Hepatit B aşısı

Bebeğin yaşamının hemen başında Hepatit B virüsüne karşı koruma süreci başlatılır.

Hepatit B yalnızca geçici bir sarılık hastalığı değildir. Kronikleştiğinde yıllar içerisinde siroz ve karaciğer kanserine kadar ilerleyebilen önemli bir enfeksiyondur.

2. AYIN SONUNDA

Altılı karma aşı – 1. doz

Difteri, boğmaca, tetanoz, çocuk felci, Hib enfeksiyonları ve Hepatit B'ye karşı koruma sağlar.

Konjuge pnömokok aşısı – 1. doz

Pnömokok bakterisinin neden olabileceği zatürre, menenjit ve kana yayılan ciddi enfeksiyonlara karşı koruma sağlar.

BCG – Verem aşısı

Özellikle çocukluk döneminde görülebilen ağır tüberküloz tablolarına karşı korunmada önemlidir.

4. AYIN SONUNDA

Altılı karma aşı – 2. doz

Konjuge pnömokok aşısı – 2. doz

İlk aylarda başlatılan bağışıklamanın güçlendirilmesine devam edilir.

6. AYIN SONUNDA

Altılı karma aşı – 3. doz

Oral Polio Aşısı (OPA) – 1. doz

Oral polio aşısı ağızdan damla şeklinde uygulanır ve çocuk felcine karşı bağışıklama programının bir parçasıdır. Sağlık Bakanlığı programında OPA'nın diğer dozu 18. ayda uygulanmaktadır.

12. AYIN SONUNDA

Bir yaş, aşı takvimindeki önemli dönüm noktalarından biridir.

Bu dönemde;

Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak (KKK) aşısı – 1. doz

Suçiçeği aşısı

Konjuge pnömokok aşısı – pekiştirme dozu

uygulanır.

Kızamığın yalnızca döküntülü basit bir çocukluk hastalığı olmadığı unutulmamalıdır. Zatürre, beyin iltihabı gibi ciddi komplikasyonlara ve yıllar sonra ortaya çıkabilen SSPE adı verilen ağır nörolojik hastalığa yol açabilir.

18. AYIN SONUNDA

Altılı karma aşı – pekiştirme dozu

Oral Polio Aşısı – 2. doz

Hepatit A aşısı – 1. doz

uygulanır.

24. AYIN SONUNDA

Hepatit A aşısı – 2. doz

uygulanarak Hepatit A aşılama serisi tamamlanır. Sağlık Bakanlığı programında Hepatit A aşısı 18. ve 24. aylarda iki doz halinde uygulanmaktadır.

48. AYDA, YANİ YAKLAŞIK 4 YAŞINDA

Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak (KKK) – 2. doz

ve

Difteri-Boğmaca-Tetanoz-İnaktif Polio (DaBT-İPA) pekiştirme aşısı

uygulanır.

Bu dozlar çocukluk çağında daha önce oluşturulan bağışıklığın devam etmesine yardımcı olur.

13 YAŞINDA

Erişkin tipi Difteri-Tetanoz (Td) pekiştirme aşısı

uygulanır.

Böylece çocukluk döneminde başlayan tetanoz ve difteriye karşı koruma ileri yaşlara taşınır.

Peki rotavirüs, meningokok ve HPV aşıları?

Ailelerin en çok kafa karışıklığı yaşadığı konulardan biri tam da burası.

Sağlık Bakanlığının 2026 yılında yayımladığı güncel bilgilendirmelerde rotavirüs, meningokok ve HPV aşıları Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi dışında uygulanabilen aşılar arasında yer almaktadır.

Bu, bu aşıların önemsiz veya etkisiz olduğu anlamına gelmez.

Tam tersine, bu aşıların koruyuculuğu konusunda önemli bilimsel veriler bulunmaktadır. Çocuğun yaşı, sağlık durumu ve bireysel riskleri değerlendirilerek çocuk hekimiyle birlikte planlanmaları uygun olur.

ROTAVİRÜS AŞISI: “DAHA SONRA YAPTIRIRIZ” DENİLEMEYEN AŞI

Rotavirüs özellikle bebeklerde şiddetli kusma ve ishale yol açabilir. Küçük bebeklerde en büyük tehlike kısa sürede gelişebilen sıvı kaybıdır.

Rotavirüs aşısının diğer birçok çocukluk aşısından önemli bir farkı vardır:

Aşı iğneyle değil, ağızdan uygulanır.

Kullanılan aşıya göre seri iki veya üç dozdan oluşabilir. İki dozlu ürünlerde genellikle 2. ve 4. aylar; üç dozlu ürünlerde 2., 4. ve 6. aylar civarında uygulama yapılır.

Ancak rotavirüs aşısında üst yaş sınırları bulunduğu için aşının başlanması gereksiz yere ertelenmemelidir.

Uluslararası güncel önerilerde ilk dozun 15 haftalık olmadan önce başlanması ve tüm serinin 8 aylık olmadan tamamlanması önerilmektedir; ayrıca kullanılan ürünün kendi ruhsatında belirtilen yaş sınırlarına uyulmalıdır.

Bu nedenle bebeğiniz iki aylık olduğunda rutin aşıları konuşurken çocuk doktorunuza rotavirüs aşısını da mutlaka sorun.

MENİNGOKOK AŞISI: “MENENJİT AŞISI” TEK BİR AŞI DEĞİLDİR

Halk arasında sık kullanılan “menenjit aşısı” ifadesi bazen yanlış anlaşılmaya yol açıyor.

Çünkü menenjite yalnızca tek bir mikroorganizma neden olmaz ve meningokok bakterisinin de farklı grupları vardır.

Meningokok enfeksiyonu bazı çocuklarda menenjit veya meningokoksemi adı verilen, kana hızla yayılan ağır enfeksiyona neden olabilir.

Meningokok aşıları temel olarak farklı grupları hedefleyen aşılar şeklinde bulunur.

MenACWY aşıları, meningokok bakterisinin A, C, W ve Y gruplarına karşı koruma sağlamayı amaçlar.

MenB aşıları ise meningokok B grubuna karşı geliştirilmiştir.

Dolayısıyla önemli bir nokta şudur:

MenACWY ve MenB aynı aşı değildir ve birbirlerinin yerini tamamen tutmaz.

Meningokok aşılarının başlama yaşı, doz sayısı ve pekiştirme gereksinimi kullanılan aşıya ve çocuğun aşıya başladığı yaşa göre değişebilir. Bu nedenle özellikle bebeklerde “her çocuğa aynı tarihte aynı sayıda doz” şeklinde tek bir şema vermek doğru olmaz.

Dalak fonksiyonu olmayanlar, bazı bağışıklık sistemi hastalıkları bulunanlar, belirli ilaçları kullananlar, salgın riski taşıyanlar veya meningokok hastalığının sık görüldüğü bölgelere seyahat edecek çocuklarda aşılama ayrıca önem kazanabilir.

Ulusal takvim dışındaki meningokok aşılarının çocuğunuz için hangi yaşta ve hangi şemayla yapılmasının uygun olduğunu çocuk hekiminizle birlikte belirlemek en doğru yaklaşımdır.

HPV AŞISI: ASLINDA BİR KANSERDEN KORUNMA AŞISI

HPV yani İnsan Papilloma Virüsü aşısının yalnızca kız çocuklarını veya yalnızca erişkinleri ilgilendirdiği düşüncesi doğru değildir.

HPV'nin bazı türleri kadınlarda rahim ağzı kanserinin gelişiminde temel role sahiptir. Bunun yanında HPV; anal, genital ve ağız-boğaz bölgesindeki bazı kanserlerle ve genital siğillerle de ilişkilidir.

Bu nedenle HPV aşısını yalnızca “cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon aşısı” olarak değil, aynı zamanda kanserden korunma araçlarından biri olarak görmek gerekir.

Dünya Sağlık Örgütü HPV aşılamasında özellikle 9–14 yaş grubuna öncelik verilmesini öneriyor. Aşının HPV ile karşılaşmadan, yani mümkün olduğunca cinsel aktivite başlamadan önce yapılması en yüksek yararı sağlamayı amaçlıyor.

Birçok güncel aşılama programında kız çocuklarının yanı sıra erkek çocukların da HPV'ye karşı aşılanması önerilmektedir.

Pratikte sık kullanılan şemalardan birinde, aşılamaya 15 yaşından önce başlayan çocuklarda iki doz, genellikle 6–12 ay arayla uygulanır.

Aşılamaya 15 yaş veya sonrasında başlayanlarda ise çoğunlukla üç dozluk şema kullanılır. Bağışıklık sistemi baskılanmış çocuk ve gençlerde de daha fazla doz gerekebilir.

HPV aşısında ülkenin güncel uygulama programı ve kullanılan aşının ruhsat bilgileri esas alınmalıdır.

“Çocuğumun aşısı gecikti, bütün aşılara yeniden mi başlayacağız?”

Genellikle hayır.

Aşı takviminde gecikme olması çoğu durumda daha önce yapılmış geçerli dozların silinmesi veya bütün seriye baştan başlanması anlamına gelmez.

Sağlık Bakanlığı da eksik aşılı çocuklarda, aradan uzun süre geçmiş olsa dahi önceki dozların tekrar edilmesinin genellikle gerekmediğini; aşılama programına uygun şekilde kalınan yerden devam edilmesini belirtmektedir.

Bu nedenle aşıları gecikmiş bir çocukta “Artık çok geç” diyerek aşılamadan vazgeçilmemelidir.

Aşı kartıyla birlikte aile hekimine veya çocuk hekimine başvurularak bir aşı tamamlama programı oluşturulmalıdır.

Aşıdan sonra ateş olursa korkmalı mıyız?

Aşı sonrasında enjeksiyon yapılan bölgede ağrı, hafif kızarıklık, huzursuzluk veya kısa süreli ateş gibi yakınmalar görülebilir ve çoğunlukla kendiliğinden düzelir.

Ancak çocuğun aşı sonrasında nefes almakta güçlük çekmesi, yaygın ürtiker veya şişlik gelişmesi, bilinç durumunda değişiklik olması ya da aileyi endişelendiren ağır bir tablo ortaya çıkması halinde sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Aşı öncesinde daha önce gelişmiş ciddi alerjik reaksiyonlar veya çocuğun bağışıklık sistemini etkileyen önemli bir hastalık varsa mutlaka sağlık çalışanına bildirilmelidir.

Aşı kartını saklayın, e-Nabız kayıtlarını kontrol edin

Çocuk büyüdükçe ilk aylarda yapılan aşıların tarihlerini hatırlamak zorlaşabilir.

Bu nedenle çocukların aşı kayıtlarının düzenli takip edilmesi önemlidir.

Özellikle taşınma, hekim veya aile sağlığı merkezi değişikliği gibi durumlarda çocuğun hangi dozları aldığı kontrol edilmeli; eksik dozlar varsa tamamlanmalıdır.

ULUSAL TAKVİM + ÇOCUĞA ÖZEL DEĞERLENDİRME

Aileler için en kolay yaklaşım aslında iki aşamalıdır:

Öncelikle Sağlık Bakanlığı Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimindeki aşıları zamanında tamamlamak.

Ardından çocuğun yaşı, sağlık durumu, yaşam koşulları ve riskleri göz önünde bulundurularak rotavirüs, meningokok ve HPV gibi ulusal takvim dışındaki aşıları çocuk hekimiyle değerlendirmek.

Özellikle rotavirüs aşısında yaş sınırı bulunduğu için bu görüşmeyi bebeğin ilk aylarında yapmak önemlidir. HPV aşısını ise ergenliğin ileri dönemlerine ertelemek yerine, koruyuculuğun en iyi şekilde sağlanabileceği çocukluk-ergenlik geçiş döneminde değerlendirmek gerekir.

Son söz

Aşı konusunda internette veya sosyal medyada karşılaşılan her bilgi doğru olmayabilir.

Ailenizin aşı kararını sosyal medya paylaşımlarına, çevreden duyulanlara veya bilimsel temeli olmayan korkulara göre değil; Sağlık Bakanlığının güncel programı, bilimsel veriler ve çocuğunuzu takip eden sağlık profesyonelinin önerileri doğrultusunda vermesi en güvenli yaklaşımdır.

Çünkü aşılama yalnızca hastalık ortaya çıktığında onu tedavi etmek değil, o hastalığın ortaya çıkmasını mümkün olduğunca engellemektir.

Unutmayalım: Çocuğumuzun aşı kartındaki her tamamlanmış doz, gelecekte karşılaşabileceği ciddi bir hastalığa karşı oluşturulmuş yeni bir koruma katmanıdır.

Not: Bu yazı 14 Ağustos 2026 itibarıyla T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanmış güncel çocukluk dönemi aşılama bilgileri esas alınarak hazırlanmıştır. Ulusal aşı programları ve aşıların ruhsat/uygulama bilgileri zaman içinde güncellenebileceğinden çocuğun bireysel aşı planı aile hekimi veya çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanıyla değerlendirilmelidir.