Bebeklerde Kolik ve Gaz Sancısı: Masaj, Beslenme ve Prebiyotikler Gerçekten İşe Yarıyor mu?

Yeni doğan bir bebeğin uzun süre ağlaması, bacaklarını karnına çekmesi ve yüzünün kızarması, ailelerin en sık “Gazı var” şeklinde yorumladığı durumlardan biridir. Özellikle akşam saatlerinde başlayan, bebeği sakinleştirmenin güç olduğu bu nöbetler hem bebeği hem de anne babayı yorabilir. Ancak her ağlama gaz sancısı olmadığı gibi, her gazlı bebekte de kolik bulunduğu söylenemez.

Öncelikle ailelerin bilmesi gereken şudur: Kolik, anne babanın yaptığı bir hatadan kaynaklanmaz ve çoğu bebekte zamanla kendiliğinden düzelir.

Kolik nedir?

Kolik; genellikle beş aydan küçük, büyümesi normal ve muayenesinde belirgin bir hastalık saptanmayan bebeklerde görülen, açıklanamayan, tekrarlayan ve uzun süreli ağlama ya da huzursuzluk nöbetidir. Halk arasında “üçler kuralı” olarak bilinen; günde üç saatten uzun, haftada üç günden fazla ve en az üç hafta süren ağlama tanımı sık kullanılsa da günümüzde yalnızca ağlama süresi değil, bebeğin genel sağlık durumu da değerlendirilir.

Kolik çoğunlukla yaşamın ilk haftalarında başlar ve genellikle üçüncü-dördüncü aya doğru belirgin biçimde azalır. Ağlama sırasında bebek yumruklarını sıkabilir, yüzü kızarabilir, sırtını gerebilir veya bacaklarını karnına çekebilir.

Kolik yalnızca bağırsaklarda gaz birikmesi anlamına gelmez. Sindirim sisteminin henüz olgunlaşmamış olması, bağırsak hareketlerinin düzensizliği, bağırsak mikrobiyotasındaki farklılıklar, beslenme sırasında hava yutma, çevresel uyaranlar ve bebeğin mizacı birlikte rol oynayabilir. Bu nedenle her bebekte işe yarayan tek bir “kolik ilacı” yoktur.

Önce beslenme tekniğini gözden geçirin

Bebeklerin beslenirken hava yutması karında gerginlik ve huzursuzluğu artırabilir. Emzirme sırasında bebeğin memeyi yalnızca ucundan değil, kahverengi bölgenin önemli bir kısmını içine alacak şekilde kavraması önemlidir. Biberon kullanan bebeklerde ise emzik deliğinin çok büyük veya çok küçük olması hava yutmayı artırabilir.

Bebeği beslenme sırasında mümkün olduğunca dik tutmak, beslenme esnasında ve sonrasında gazını çıkarmak, aşırı hızlı ya da gereğinden fazla beslemekten kaçınmak yararlı olabilir. Beslenmeden sonra bebeği bir süre dik pozisyonda tutmak da rahatlama sağlayabilir.

Anne sütü alan bir bebeğin kolik olması, anne sütünün bebeğe iyi gelmediği anlamına gelmez. Kolik nedeniyle emzirmenin bırakılması veya bebeğin sık sık farklı mamalara geçirilmesi çoğu zaman doğru değildir.

Bebek masajı nasıl yardımcı olabilir?

Nazik bebek masajı, bebeğin gevşemesine, anne-bebek temasının güçlenmesine ve bazı bebeklerde bağırsak hareketlerinin rahatlamasına yardımcı olabilir. Son yıllarda yapılan çalışmalar, düzenli ve doğru uygulanan masajın bazı kolikli bebeklerde ağlama süresini azaltabileceğini ve uyku süresini artırabileceğini düşündürmektedir. Ancak masaj kesin bir tedavi değil, güvenli bir rahatlatma yöntemidir.

Masaj, bebek çok açken, yoğun biçimde ağlarken veya beslenmenin hemen ardından yapılmamalıdır. Odanın sıcak, ellerin temiz ve ılık olması yeterlidir. Bebek sakin ve uyanıkken sırtüstü yatırılarak:

• Göbek çevresine saat yönünde, çok hafif dairesel hareketler yapılabilir.
• Bacaklar sırayla bisiklet çevirir gibi yavaşça hareket ettirilebilir.
• Her iki diz, zorlamadan kısa süreyle karına doğru yaklaştırılıp yeniden serbest bırakılabilir.
• Masajın ardından ten tene temas veya ılık bir banyo uygulanabilir.

Bebeğin karnına kuvvetli baskı yapılmamalı; boyun, omurga veya kafatasına yönelik bastırma ve manipülasyonlardan kaçınılmalıdır. Bebeğin ağlaması artarsa, kusma olursa veya rahatsızlık gösterirse masaj sonlandırılmalıdır.

Anne hangi yiyecekleri yememeli?

Kolikli bebeği olan annelere sıklıkla kuru baklagilleri, soğanı, sarımsağı, lahanayı, süt ürünlerini ve baharatları tamamen bırakmaları önerilir. Oysa her emziren annenin uzun bir “yasak yiyecekler listesi” uygulamasını destekleyen yeterli bilimsel kanıt bulunmamaktadır.

Annenin yediği her gaz yapan besin, doğrudan bebeğe gaz olarak geçmez. Bu nedenle yalnızca bebeğin koliği var diye annenin dengeli beslenmesini bozacak kadar geniş kısıtlamalar yapılmamalıdır. Gereksiz diyetler annede enerji, protein, kalsiyum ve vitamin yetersizliklerine yol açabilir. Güncel öneriler, emziren annelerin rutin olarak diyet değiştirmesini gerekli görmemektedir.

Bununla birlikte ağlamaya dışkıda kan veya yoğun mukus, egzama, sürekli kusma, ishal, solunum bulguları ya da yetersiz kilo alımı eşlik ediyorsa inek sütü proteini alerjisi gibi durumlar araştırılmalıdır. Tek başına kolik, inek sütü alerjisi tanısı koymak için yeterli değildir.

Alerjiden şüphelenildiğinde anne sütü alan bebeklerde annenin süt ürünlerini bırakması veya mama alan bebeklerde özel mamaya geçilmesi, çocuk hekimi kontrolünde ve sınırlı süreyle uygulanmalıdır. Genellikle iki-dört haftalık denemenin ardından süt proteininin yeniden verilerek belirtilerin tekrar edip etmediğinin değerlendirilmesi gerekir. Kontrolsüz ve aylarca devam eden eliminasyon diyetleri doğru değildir.

Anne, belirli bir yiyecek ile bebeğin yakınmaları arasında tekrarlayan ve belirgin bir ilişki olduğunu düşünüyorsa birkaç günlük “beslenme ve ağlama günlüğü” tutabilir. Böylece kulaktan dolma bilgiler yerine daha objektif bir değerlendirme yapılabilir.

Bebeğe rezene, anason veya şekerli su verilmeli mi?

İlk altı ayda anne sütüyle beslenen bir bebeğin su dâhil başka bir içeceğe ihtiyacı yoktur. Gazını gidermek amacıyla bebeğe rezene, anason, papatya çayı, şekerli su, pekmez veya benzeri ürünler verilmemelidir. Bu ürünlerin miktarı ve içeriği standart değildir; bebeğin yeterli süt almasını azaltabilir ve istenmeyen etkilere yol açabilir.

Bir yaşından küçük bebeklere bal da verilmemelidir. Bal, nadir ancak ciddi bir hastalık olan bebek botulizmine yol açabilir. Emziğe bal sürmek de güvenli değildir.

Prebiyotik ile probiyotik aynı şey değildir

Bu iki kavram sıklıkla birbirine karıştırılır. Probiyotikler, yeterli miktarda verildiğinde yarar sağlayabilecek canlı mikroorganizmalardır. Prebiyotikler ise bağırsaktaki yararlı bakteriler tarafından kullanılan ve onların gelişimini destekleyen maddelerdir. Prebiyotikler bağırsak mikrobiyotasını ve dışkı özelliklerini olumlu yönde etkileyebilir. Ancak güncel bilimsel değerlendirmeler, prebiyotik damlaların veya prebiyotik takviyelerin bebek koliğini önlediğini ya da tedavi ettiğini kesin olarak göstermemektedir.

Bu nedenle arkadaş tavsiyesiyle herhangi bir probiyotik veya prebiyotik ürüne başlanmamalı; özellikle prematüre, kronik hastalığı bulunan ya da bağışıklık sistemiyle ilgili sorunu olan bebeklerde mutlaka hekim görüşü alınmalıdır.

Ne zaman “gazdır, geçer” dememeliyiz?

Kolik tanısı konulmadan önce bebeğin ağlamasına yol açabilecek hastalıklar dışlanmalıdır. Aşağıdaki belirtilerden biri varsa çocuk hekimine başvurulmalıdır:

Bebeğin ateşinin olması, emmeyi belirgin azaltması, sürekli uyuklaması veya zor uyandırılması, yeşil renkli ya da fışkırır tarzda kusması, dışkıda kan görülmesi, karında belirgin şişlik, solunum güçlüğü, idrar miktarında azalma, kilo alamama veya ağlama sesinin alışılmıştan çok farklı ve tiz olması önemli uyarı işaretleridir. Kolik olarak değerlendirilen şikâyetlerin dört-beşinci aydan sonra devam etmesi de yeniden değerlendirme gerektirir.

Sakinleşmeyen bebeği asla sarsmayın

Saatlerce ağlayan bir bebeğin bakımını yapmak son derece yorucudur. Anne veya baba kendisini öfkeli ve çaresiz hissediyorsa bebeği güvenli biçimde sırtüstü yatağına bırakıp birkaç dakika başka bir odada sakinleşmeli ve yakınlarından yardım istemelidir.

Bebek hiçbir koşulda sarsılmamalıdır. Şiddetli sallama, bebeğin beyninde ağır ve kalıcı hasara neden olabilir. Yardım istemek yetersizlik değil, bebeği ve ebeveyni koruyan doğru bir davranıştır.

Kolik çoğu zaman ciddi bir hastalık değildir; fakat aile için oldukça zorlayıcıdır. Doğru beslenme tekniği, gaz çıkarma, nazik masaj, ten tene temas, sakin bir ortam ve aile desteği birçok bebekte yakınmaları hafifletebilir. Prebiyotikler ve probiyotikler ise mucize çözüm olarak görülmemeli, bebeğin beslenme şekli ve sağlık durumu dikkate alınarak hekim önerisiyle kullanılmalıdır.

Unutulmamalıdır ki her bebeğin ağlama dili farklıdır. Bebeğinizin ağlamasında alışılmışın dışında bir değişiklik olduğunu düşünüyorsanız, anne-baba olarak gözleminize güvenin ve sağlık kuruluşuna başvurun.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; muayene ve hekim önerisinin yerini tutmaz.