Ankara Koridorlarında Sessiz Savaş: Kalkınma Yolu’nda İran Çelmesi ve 1 Milyon Varillik Soru İşareti

Ankara’da, Beştepe’nin şatafatlı ışıkları altında tarihi bir Türkiye-Irak zirvesine tanıklık ettik. İki ülke arasında su dosyalarından enerjiye, ulaştırmadan ticarete kadar genişleyen yeni bir sayfa açılıyordu. Ancak kameralar canlı yayındayken, diplomatik protokollerin o kusursuz örtüsünü yırtan cinsten, sahada günlerce konuşulacak bir "imza krizi" patlak verdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın pürüzsüz ilerleyen törende aniden durup, "Beş anlaşma değil miydi? Niye imzalamadı?" sorusunu yöneltmesi ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın hızla sahneye müdahil olması, aslında bölgedeki sessiz jeopolitik savaşın sahne önündeki küçük bir patlamasıydı.

Sahadaki Tereddütün Nedeni: Bağdat Kabinesindeki Tahran Gölgesi

Irak Ulaştırma Bakanı'nın, Basra’dan Türkiye sınırına uzanacak devasa Kalkınma Yolu Projesi çerçeve sözleşmesine imza atmaktan son anda imtina etmesi basit bir koordinasyon hatası değildir. Sahadan gelen istihbari ve siyasi veriler tek bir adresi gösteriyor: Tahran.

Iraklı bakan, Irak siyasetinde doğrudan Tahran’ın ve Şii Koordinasyon Çerçevesi’nin kontrolündeki milis güç yapılarından biri olan Bedir Örgütü’ne mensup. İran, kendi topraklarını baypas ederek Basra Körfezi’ni doğrudan Türkiye ve Avrupa’ya bağlayacak olan bu 17 milyar dolarlık Kalkınma Yolu Projesi’ni jeopolitik bir tehdit olarak okuyor. Proje, Irak’ın ekonomik ve siyasi olarak İran ekseninden sıyrılıp Türkiye üzerinden Batı’ya entegre olması anlamına geliyor.

İşte tam da bu yüzden, Iraklı bakan kameralar önünde "imza atmayarak" aslında Bağdat’taki koalisyonun içindeki Tahran ağırlığını hissettirmek istedi. Ancak Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, bu girişimin ülkesinin egemenlik ve ekonomik vizyonuna zarar vereceğini görerek kameralar önünde bakanına sert bir şekilde talimat verdi ve metni zorla imzalattı. Kriz şimdilik çözüldü fakat sahada bu projenin güvenliği için daha çok masaya oturulacağı kesinleşti.

1 Milyon Varillik Teklif: Bu Petrolün Ödemesi Yapılacak mı?

Gelelim kamuoyunda en çok merak edilen o can alıcı soruya: "Irak Türkiye’ye günde 1 milyon varil petrol verecek, peki bunun ödemesi yapılacak mı?"

Öncelikle sahada şu ayrımı net koymak gerekiyor: Bu hamle, Türkiye’nin geçmişte Kuzey Irak petrolünü tek taraflı satması nedeniyle Paris Uluslararası Tahkim Mahkemesi'nde aldığı cezaları kapatan bir "beles/bedava petrol" anlaşması değildir. Irak Başbakanı Zeydi, Hürmüz Boğazı’ndaki bölgesel çatışmalar ve iç mali kriz nedeniyle ülkesinin petrolüne güvenli bir pazar arıyor. Ankara’daki zirvede Türk tarafına, "Biz günde 1 milyon varil petrolü size doğrudan yönlendirebiliriz, başka ülkelere muhtaç olmayın" diyerek ticari bir teklifte bulundu.

Ödeme Kesinlikle Yapılacak: Türkiye, tedarik edeceği bu petrolün bedelini uluslararası ham petrol piyasası fiyatları üzerinden Irak Merkez Yönetimi'ne ödeyecektir.

Bağlayıcı Akit Yok: Zirve sırasında Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), İngiliz BP'nin Kerkük sahasındaki %15 hissesini satın alarak sahada operatör ortak oldu; ancak günlük 1 milyon varilin alımına dair henüz resmi ve bağlayıcı bir tedarik sözleşmesi imzalanmadı, bu yalnızca liderler düzeyinde teyit edilen güçlü bir niyet beyanıdır.

Jeopolitik Dengeler: Eğer bu süreç resmi bir ticaret anlaşmasına dökülürse, Türkiye’nin ham petrolde Rusya’ya olan %40’lık bağımlılığı kırılacak ve enerji güvenliğinde doğrudan komşusu ile stratejik bir ortaklık kuracaktır.

Sonuç: Kağıt Üstünde İmzalar Tam, Sahada Mücadele Devam

Ankara’daki imza töreni, Orta Doğu’da hiçbir ekonomik koridorun ve enerji anlaşmasının sadece "ticari" olmadığını, her satırın arkasında silahlı milislerin, bölgesel güçlerin ve nüfuz savaşlarının yattığını bir kez daha kanıtladı.

Irak Başbakanı Zeydi ülkesinin geleceğini Türkiye ile entegrasyonda görüyor ancak kabinesindeki bakanların kalbi hâlâ başka başkentler için atıyor.

Türkiye bu petrole parasını ödeyerek alacak, Kalkınma Yolu’nu inşa etmek için milyarlarca dolar harcayacak; ancak sahadaki asıl başarı, o masada imza atmaktan imtina eden iradelerin sahada projeye çelme takmasını engelleyebilmekten geçecek.