Din, Ahlak ve Aile; Kaybettiğimiz Değerleri Yeniden İnşa Etmek

Türkiye’de bugün yalnızca dinî bilgi eksikliğini değil, aynı zamanda ahlak, aile, sorumluluk ve kuşaklar arası bağların zayıflamasını da konuşmak zorundayız. Çünkü mesele sadece insanların neye inandığı değildir; ne bildiği, nasıl yaşadığı ve çocuklarına hangi değerleri aktardığıdır.

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın toplumun tamamına ulaşması elbette mümkün değildir. O hâlde özellikle dinî bilgi konusunda daha geniş ve sistemli bir eğitim politikasına ihtiyaç olduğu açıktır. Ateist, Müslüman, farklı inançlara mensup veya hiçbir inancı olmayan herkesin dahi dinleri doğru kaynaklardan, bilimsel ve tarafsız bir çerçevede tanıması toplum açısından faydalıdır. Zira insan bilmediği bir şeyi sağlıklı biçimde değerlendiremez.

Bu noktada Millî Eğitim Bakanlığı’nın rolü son derece önemlidir. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersleri yalnızca sınavlarda karşılaşılacak bir ders olarak değil; öğrencinin din, ahlak, vicdan, sorumluluk, merhamet, kul hakkı, aile, toplum ve farklı inançlara saygı gibi kavramları anlayabileceği nitelikte ele alınmalıdır.

Çünkü din doğru öğrenilmediğinde istismara açık hâle gelir.

Bugün cemaatler, tarikatlar ve çeşitli dinî yapılanmalar üzerine çok farklı tartışmalar yürütülüyor. Oysa cemaatleşme olgusunun kendisini peşinen yalnızca bir tehdit olarak görmek yerine, toplumdaki manevi ve sosyal dayanışma ihtiyacının bir sonucu olduğunu da kabul etmek gerekir. Sağlıklı bir yapıda bu oluşumların devletin yerine geçmeye çalışan paralel güç odaklarına dönüşmek yerine; eğitim, ahlak, dayanışma ve manevi kültür alanlarında faaliyet gösteren sivil yapılar olması beklenir.

Fakat asıl soruyu belki de burada sormalıyız.

Mütedeyyin bir aile, çocuğunun dinî ve manevi eğitiminde neden Diyanet ve devletin eğitim kurumlarından ziyade herhangi bir cemaat veya tarikata daha fazla güvenmektedir?

Bu soru yalnızca cemaatleri değil, Diyanet’i, Millî Eğitim sistemini ve aileleri de düşünmeye mecbur bırakmalıdır.

Bir dönem Diyanet’in toplumla kurduğu ilişkiyi eleştiren zamanının Diyanet İşleri Başkanı'nın kullandığı “namaz kıldırma memurları” ifadesi de bu tartışmanın üzerinde düşünülmesi gereken taraflarından biridir. Din görevlisinin görevi yalnızca ibadetleri yerine getirmek değil, topluma ahlak ve maneviyat konusunda rehberlik edebilmek olmalıdır.

Ömer Tuğrul İnançer’in şu sözü ise meselenin özünü ortaya koyuyor.

“Eğer insanlar size bakarak Müslüman olmaya özenmiyorlarsa, imanımızı gözden geçirmemiz gerekir.”

Zira dinin en güçlü anlatımı bazen bir kürsüde değil, insanın davranışındadır.

Kur’an’ın birlik ve ayrılık konusundaki uyarıları da burada önem kazanıyor. Tarih boyunca mezhep, tarikat ve cemaatler üzerinden yaşanan ayrışmaların zaman zaman dinin özünden uzaklaşmaya ve dinî duyguların istismarına zemin hazırladığı görülmüştür. Bugün DEAŞ ve Taliban gibi yapıların İslam adına ortaya koyduğu şiddet ve baskı anlayışı, İslam’ın dünya kamuoyundaki algısına da büyük zarar vermiştir.

Bu nedenle Müslümanların din ile din adına ortaya çıkan her yapıyı birbirinden ayırabilmesi gerekir.

İslam’ı temsil ettiğini söyleyen herkes İslam’ın kendisi değildir.

Buradan aile meselesine geçelim.

Bugün çocuklarımızın ahlakından şikâyet ediyoruz. Saygısızlıktan, öfkeden, merhametsizlikten, küfürden, sorumsuzluktan ve utanma duygusunun zayıflamasından söz ediyoruz. Fakat çocukların davranışlarını eleştirirken onların hangi ortamda yetiştiğini yeterince sorguluyor muyuz?

Eskiden bir çocuk yalnızca anne ve babasından değil; dedesinden, ninesinden, amcasından, teyzesinden, komşusundan, öğretmeninden ve mahallesinden de hayatı öğrenirdi.

Bir çocuğun karşısında yalnızca ekran yoktu.

Bugün ise birçok çocuk, ailesinden ve sosyal çevresinden kopuk biçimde büyüyor. Teknoloji hayatımızı kolaylaştırırken kontrolsüz kullanıldığında çocuğun dünyasının tamamını da ele geçirebiliyor.

Üstelik sorun yalnızca çocuklarda değil.

Bugün 50 yaşındaki insanların dahi ergenlik çağındaki davranış biçimlerine özenebildiğini görüyoruz. Çünkü yetişkinlerin de teknoloji, tüketim kültürü ve sosyal medya karşısında kendi sınırlarını yeniden belirlemesi gerekiyor.

Daha da düşündürücü olanı ise bazı anne babaların çocuklarına örnek olması gerekirken, çocuklarıyla birlikte ahlaki sınırları aşan davranışları normalleştirmesidir.

Çocuk, söyleneni değil; gördüğünü öğrenir.

“Sen yapma, ben yaparım.”

“Sen yorulma, ben hallederim.”

“Sen dokunma, kirlenirsin.”

“Sen üzülme, ben senin yerine yaparım.”

Böyle yetiştirilen çocuk zamanla sorumluluk almayı değil, sorumluluğun başkaları tarafından üstlenilmesini öğreniyor.

Sonra da büyüdüğünde kendisine hizmet edilmesini doğal kabul ediyor.

Oysa ahlakın temelinde sorumluluk vardır.

Ahilik kültürünün bize öğrettiği usta-çırak ilişkisi, büyüğe saygı, emeğe hürmet, dürüstlük, dayanışma ve meslek ahlakı yalnızca geçmişte kalması gereken kavramlar değildir. Bunlar bir toplumun omurgasıdır.

Aile de bu omurganın ilk okuludur.

Büyükanne ve büyükbabasıyla aynı sofrayı paylaşmayan, akrabalarıyla bağları zayıflayan, komşuluğu yalnızca apartman kapısında selamlaşmaya indirgenen bir çocuğun yaşlılara saygıyı, aile bağlarını ve vefa duygusunu kendiliğinden öğrenmesini beklemek ne kadar gerçekçidir?

Sıla-i rahim zayıflıyor.

Bayramlar eski coşkusunu kaybediyor.

Komşuluk ilişkileri azalıyor.

Üç kuşak aynı evin etrafında buluşmak yerine birbirinden giderek uzaklaşıyor.

Elbette bakım evleri ve kreşler modern hayatın ihtiyaçları doğrultusunda gerekli kurumlar olabilir. Mesele bu kurumların varlığı değil; aile bağlarının yerine geçirilmesidir.

Çünkü bir çocuk, aile büyüklerini hayatının doğal bir parçası olarak görmezse ileride yaşlılığı da hayatın doğal bir parçası olarak görmeyebilir.

Bugün çocuk sahibi olma oranlarının ve evliliklerin azalması, boşanmaların artması gibi toplumsal göstergeler bize ciddi bir alarm veriyor. İnsanların aile kurmaktan korktuğu, çocuk yetiştirmenin ağır bir yük olarak görüldüğü bir toplumda yalnızca “neden çocuk yapmıyorsunuz?” diye sormak yeterli değildir.

Önce şu soruyu sormalıyız.

Aileyi çocuk yetiştirilecek güvenli ve huzurlu bir kurum olmaktan çıkaran ne oldu?

İnsanlar anne babalarıyla yaşadıkları tecrübelerden korkuyor olabilir. Sorumluluk almaktan kaçıyor olabilir. Ekonomik kaygılar taşıyor olabilir. Teknolojinin sunduğu bireysel hayatı aile hayatına tercih ediyor olabilir.

Hatta kimi insanlar çocuk yerine kedi veya köpek sahiplenerek duygusal ihtiyaçlarını karşılamayı tercih edebiliyor.

Bunu küçümsemek değil, toplumsal bir değişimin işareti olarak okumak gerekir.

Çünkü mesele hayvan sevgisi değildir.

Mesele, insanın aile kurma ve çocuk yetiştirme arzusunun neden zayıfladığıdır.

Bütün bunların üzerine bir de çocuklarımızın sınırsız teknoloji kullanımını eklediğimizde ortaya daha büyük bir mesele çıkıyor.

Teknoloji çağının en büyük tehlikesi teknolojinin kendisi değil; sınırlarının olmamasıdır.

Çocuklarımız dünyanın bütün bilgilerine birkaç saniyede ulaşabiliyor. Fakat aynı hızla yanlış bilgiye, şiddete, bağımlılığa, cinsel içeriklere, kötü örneklere ve insanı değersizleştiren içeriklere de ulaşabiliyor.

Bu nedenle çocukları yalnızca yasaklarla koruyamayız.

Onlara doğruyu yanlıştan ayırabilecek bir ahlak ve muhakeme eğitimi vermek zorundayız.

Burada devletin bütün kurumlarının ortak sorumluluğu vardır.

Millî Eğitim Bakanlığı eğitim politikalarını yalnızca akademik başarı üzerinden değerlendirmemeli; karakter, sorumluluk, ahlak, vatandaşlık bilinci ve sosyal dayanışmayı da merkeze almalıdır.

Diyanet, dinî bilgiyi toplumun her kesimine ulaştırabilecek yeni ve çağın ihtiyaçlarına uygun yöntemler geliştirmelidir.

Adalet Bakanlığı, çocukları ve aileyi tehdit eden suçlarla mücadelede koruyucu ve önleyici politikaları güçlendirmelidir.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ise aileyi yalnızca kriz ortaya çıktığında müdahale edilen bir kurum olarak değil, kriz ortaya çıkmadan güçlendirilmesi gereken bir yapı olarak ele almalıdır.

Sivil toplum kuruluşları da sahada gördüklerini söylemekten çekinmemelidir.

Bizler sahada toplumun değişimini görüyoruz. Ailelerin yaşadığı sorunları, çocukların yalnızlığını, gençlerin bocalamasını, yaşlıların yalnızlığını, insanların manevi boşluklarını görüyoruz.

Bunları dile getirmek bizim sorumluluğumuzdur.

Elbette karar makamı devletindir.

Ancak elçiye zeval olmaz.

Bugün yapılması gereken, birbirimizi suçlamak değil; kaybettiğimiz değerleri yeniden nasıl inşa edeceğimizi konuşmaktır.

Çocuğa önce bilgi, sonra sorumluluk, onunla birlikte ahlak ve vicdan kazandırmalıyız.

Dini doğru öğretmeliyiz.

Aileyi güçlendirmeliyiz.

Büyüğe saygıyı, küçüğe sevgiyi yeniden öğretmeliyiz.

Çocuğu fanusta büyütmek yerine hayata hazırlamalıyız.

Teknolojiyi çocuğun yerine anne baba yapmamalıyız.

Ve en önemlisi, çocuklarımızdan beklediğimiz ahlakı önce kendimiz yaşamalıyız.

Çünkü ahlak, yalnızca okulda okutulan bir ders değildir.

Ahlak; evde görülen, okulda öğretilen, toplumda yaşatılan ve nesilden nesile aktarılan bir hayat biçimidir.

Belki de “ahir zaman” derken yalnızca çağımızın kötülüklerini konuşmak yerine, bu çağın hatalarını da sorgulamalıyız.

Çünkü çağın bütün kötülüklerini değiştiremeyebiliriz.

Ama çocuklarımızın o kötülüklerin karşısında nasıl duracağını öğretebiliriz.

Devletin, Diyanet’in, Millî Eğitim’in, ailelerin ve sivil toplumun aynı hedefte buluşması gereken yer tam da burasıdır:

Bilgili, ahlaklı, sorumluluk sahibi, merhametli ve ailesine bağlı bir nesil yetiştirmek.

Gerisi gerçekten teferruattır.

Ve bugün kaybettiğimiz şey yalnızca bazı değerler değil; geleceğe dair güven duygumuzdur.

Onu yeniden kazanmak için de hepimize görev düşüyor.

Vesselam.