Kalemin Değil, Nüfuzun Peşinde

Gazetecilik, gerçeğin peşinden gitme mesleğidir. En azından öyle olması gerekir. Fakat son yıllarda mesleğin üzerine çöken sis perdesi, haberi değil ilişkileri, hakikati değil pazarlıkları görünür hâle getirdi. Artık bazı isimler, yazdıklarıyla değil; kimlerle görüştükleri, hangi kapıları açabildikleri ve hangi dosyaları ne zaman servis ettikleriyle konuşuluyor. Daha da vahimi, gazetecilik kimliği üzerinden kurulan bu ilişki ağları zamanla bir nüfuz ticaretine dönüşüyor.

Bunun gazetecilikle hiçbir ilgisi yoktur.

Gazetecinin görevi bilgiye ulaşmak, doğrulamak ve kamuoyuna aktarmaktır. Gücünü, haberin doğruluğundan alır. Oysa bugün mesleğin itibarını zedeleyen bazı kişiler, güçlerini hakikatten değil; kurdukları ilişkilerden, taşıdıkları dosyalardan ve oluşturdukları etki alanından devşirmeye çalışıyor. Haber, kamu yararının aracı olmaktan çıkıp pazarlık masasına sürülen bir koz hâline geldiğinde, gazetecilik de kamu hizmeti olmaktan uzaklaşıyor.

Türkiye’de uzun yıllardır konuşulan bir kavram var: çantacılık.

Bu kavram yalnızca meslek içi bir yakıştırma değildir. Kamuoyunda çantacılık denildiğinde akla; gazetecilik unvanını kullanarak makam odalarında dolaşan, ilişkilerini kişisel kazanca dönüştüren, haberi veya haber yapmamayı bir nüfuz aracı olarak kullanan anlayış gelir. Böyle bir anlayışın olduğu yerde ne bağımsız gazetecilikten ne de basın ahlakından söz edilebilir.

Çünkü gazeteci haber taşır.

Çantacı ise ilişki taşır.

Gazeteci belge toplar.

Çantacı referans toplar.

Gazeteci kamu adına soru sorar.

Çantacı ise herkes adına konuşuyormuş gibi yapıp yalnızca kendi hesabını büyütür.

İşte iki anlayış arasındaki en temel fark budur.

Ne yazık ki bugün mesleğin yaşadığı güven krizinin önemli nedenlerinden biri de budur. Gazetecilik, toplum adına denetleme görevi üstlenen saygın bir meslek olmaktan çıkıp, bazı çevrelerin gözünde bir erişim kartına dönüştürülmeye çalışılıyor. Basın kartı, kamu adına soru sorabilmenin sembolü olmaktan uzaklaştırılıp, bazı kapıları açan bir anahtar gibi görülüyor. Oysa gazetecinin açması gereken tek kapı, hakikatin kapısıdır.

Bir gazetecinin en büyük gücü, telefon rehberi değildir. En büyük gücü, güvenilirliğidir. Çünkü bir gazeteciye makamlar değil, toplum itibar kazandırır. Toplumun güvenini kaybeden bir gazetecinin elinde ne kadar geniş bir çevre olursa olsun, yaptığı işin değeri giderek azalır. Güven kaybolduğunda, en çarpıcı manşet bile şüpheyle okunmaya başlanır.

Mesleğin en büyük yarası da tam burada başlıyor. Çünkü nüfuz ticareti yapanlar yalnızca kendi itibarlarını tüketmiyor; ömrünü haberciliğe adamış binlerce dürüst gazetecinin emeğini de gölgeliyor. Sahada saatlerce çalışan, belge doğrulayan, risk alan, savaş bölgelerinde görev yapan, afet alanlarında günlerce çalışan, baskıya rağmen haber yapan gazeteciler de aynı önyargının içine itiliyor. Toplum, birkaç kişinin davranışı nedeniyle bütün mesleğe kuşkuyla bakmaya başlıyor.

Oysa gazetecilik, emek isteyen bir meslektir. Bir haber bazen günlerce araştırılır, onlarca kaynakla doğrulanır, tek bir yanlış bilgiye yer vermemek için defalarca kontrol edilir. Okuyucunun birkaç dakikada tükettiği haberin arkasında kimi zaman haftalar süren bir emek vardır. İşte bu emeğin değeri, ilişkiler üzerinden kurulan yapay güç gösterileri nedeniyle görünmez hâle geliyor.

Bugün sosyal medya da bu sorunu daha görünür kılıyor. Takipçi sayıları, görüntülenmeler ve etkileşim rakamları, bazı isimler için gazeteciliğin önüne geçmiş durumda. Haber üretmek yerine algı üretmek daha kolay görülüyor. Tartışma çıkarmak, hakikati araştırmaktan daha fazla ilgi çekiyor. İnsanlar bilgiye değil, gürültüye yönlendiriliyor.

Oysa gazetecilik gürültü değil, doğruluk mesleğidir.

Gazetecinin görevi gündem üretmek değil, gerçeği ortaya çıkarmaktır. Bazen bu gerçek popüler olmayabilir. Bazen herkesin hoşuna gitmeyebilir. Fakat gazetecilik zaten alkış almak için yapılan bir meslek değildir. Gazeteci, doğruyu yazdığı için eleştirilmeyi de göze alabilmelidir.

Nüfuz ticaretinin en tehlikeli yanı ise görünmez olmasıdır. Çoğu zaman ortada yazılı bir anlaşma bulunmaz. Bir haberin yayımlanması ya da yayımlanmaması, bir telefon görüşmesi, bir dostluk ilişkisi veya karşılıklı beklentiler üzerinden şekillenebilir. İşte tam da bu nedenle etik ilkeler gazetecilikte vazgeçilmezdir. Çünkü hukuk her durumu denetleyemeyebilir; fakat meslek ahlakı, gazetecinin kendi vicdanında başlamalıdır.

Basın özgürlüğü, gazetecinin kişisel nüfuz alanını genişletmesi için verilmiş bir imtiyaz değildir. Basın özgürlüğü, toplumun doğru bilgi alma hakkını koruyan temel bir demokratik ilkedir. Bu hakkı kişisel kazanç için kullanan herkes, yalnızca mesleğe değil, kamuoyuna da zarar verir.

Gazetecilik hiçbir zaman dokunulmazlık zırhı olmamıştır. Gazeteci de eleştirilebilir, sorgulanabilir ve yaptığı haber kadar meslek etiği açısından da değerlendirilebilir. Hesap verebilirlik yalnızca kamu görevlileri için değil, kamuoyunu etkileyen herkes için geçerlidir. Gazetecilik, şeffaflık talep ettiği kadar kendi faaliyetlerinde de şeffaf olmalıdır.

Bugün toplumun beklentisi çok açıktır. İnsanlar, makam koridorlarında dolaşan değil; olay yerinde bulunan gazeteciyi görmek istiyor. Dosya pazarlayan değil, belge yayımlayan gazeteciye güvenmek istiyor. İlişkileriyle övünen değil, haberinin doğruluğuyla konuşulan gazeteciyi takip etmek istiyor.

Bu beklenti aslında mesleğin özüne dönüş çağrısıdır.

Çünkü gazetecilik, nüfuz sahibi olma yarışı değildir. Gazetecilik, kamu adına tanıklık etme sorumluluğudur. Gazeteci bazen iktidarı eleştirir, bazen muhalefeti sorgular, bazen büyük şirketleri araştırır, bazen de toplumun görmezden geldiği meseleleri gündeme taşır. Onu değerli yapan şey, kimin yanında durduğu değil; gerçeğin yanında durabilmesidir.

Unutulmamalıdır ki gazetecinin itibarı satın alınamaz. Reklamla, ilişkiyle, makamlarla veya sosyal medya kampanyalarıyla kalıcı güven oluşturulamaz. Güven yalnızca yıllar içinde biriken dürüstlükle kazanılır. Bir kez kaybedildiğinde ise geri kazanılması son derece zordur.

Kalem, bir tehdit unsuru değildir.

Basın kartı, ayrıcalık belgesi değildir.

Gazetecilik ise hiçbir şart altında nüfuz ticaretinin aracı olamaz.

Kalem; korku üretmek, ilişki satmak veya kapalı kapılar ardında pazarlık yapmak için değil, hakikati yazmak için tutulur. Bu ilke unutulduğunda kaybeden yalnızca basın değildir. Kaybeden; doğru bilgiye ulaşmak isteyen vatandaş, sağlıklı bir kamuoyu, güçlü bir demokrasi ve en önemlisi toplumun hakikate olan inancıdır.

Çünkü sonunda geriye tek bir soru kalır: Gazeteci kalemini gerçekten toplum için mi kullanıyor, yoksa kalemini yalnızca kendi nüfuzunu büyüten görünmez bir anahtara mı dönüştürüyor?

Bu sorunun cevabı, yalnızca mesleğin geleceğini değil, toplumun doğru bilgiye duyduğu güveni de belirleyecektir.