KAMU VİCDANINDA MAHKÛM OLMAK: EN AĞIR CEZA, KAYBEDİLEN GÜVENDİR
cumha.com.tr, CUMHA Cumhur Haber Ajansı abonesi olan tarafsız bir haber platformudur. Köşe yazıları bölümünde yayımlanan içerikler, yazarların şahsi görüş ve değerlendirmelerinden oluşur. Platform, her görüşten yazara alan açan çok sesli yayın anlayışıyla farklı fikirlerin özgürce ifade edildiği tarafsız bir yayın zemini sunar.
İnsan, hayatı boyunca pek çok mahkemenin önüne çıkabilir. Hakkında iddialar ortaya atılabilir, suçlanabilir, yargılanabilir; hatta hukukun öngördüğü usuller çerçevesinde beraat edebilir. Ancak bütün bunların ötesinde, göz ardı edilmemesi gereken başka bir yargılama makamı vardır: Kamu vicdanı.
Kamu vicdanı, tabelası olan bir adliye değildir. Hâkimi, savcısı, zabıt kâtibi yoktur. Fakat toplumun hafızası, ortak değerleri ve adalet duygusu bu görünmeyen mahkemenin temelini oluşturur. Burada verilen hükümler ne bir kararla silinir ne de bir imzayla ortadan kaldırılır.
Hukuki sorumluluk ile vicdani sorumluluk arasındaki mesafe
Hukuk, somut delillerle, kanunlarla ve usullerle işler. Kamu vicdanı ise yalnızca yapılan eyleme değil, o eylemin ardındaki niyete, ortaya çıkardığı sonuca ve toplumda bıraktığı etkiye de bakar.
Bir insan hukuken suçsuz bulunabilir. Bu, onun her davranışının toplum nezdinde doğru kabul edildiği anlamına gelmez. Aynı şekilde, kamuoyunda yöneltilen suçlamalar da tek başına suçluluğun kanıtı değildir. Çünkü adaletin vazgeçilmez ilkesi masumiyet karinesidir.
Ancak bir gerçek var ki hiçbir makam, hiçbir unvan ve hiçbir güç, insanın toplum nezdinde kaybettiği güveni kendiliğinden geri getiremez.
Güven biriktirilir, bir anda tüketilir.
İnsanların hafızasında kalan çoğu zaman söylenen sözler değil, o sözlerin arkasında durulup durulmadığıdır. Verilen vaatler değil, yerine getirilip getirilmediğidir. Sergilenen makamın büyüklüğü değil, o makamın taşıdığı sorumluluğun hakkının verilip verilmediğidir.
Kamu vicdanı özellikle çifte standart karşısında hassastır. Güçlünün başka, güçsüzün başka değerlendirildiği; sorumluluğun başkalarına yüklenip ayrıcalıkların kendine saklandığı bir düzende güven duygusu aşınır.
Üstelik bu aşınma yalnızca bir kişiye veya kuruma yönelik değildir. Zamanla toplumsal adalet duygusunu, kurumsal itibarı ve birlikte yaşama iradesini de etkiler.
İtibar, sahip olunan makamdan daha büyüktür.
Çünkü makam geçicidir. Unvanlar değişir, görevler sona erer, güç dengeleri dönüşür. Fakat insanın arkasında bıraktığı iz, toplumun hafızasında yaşamaya devam eder.
Kamu vicdanında mahkûm olmak, insanların güvenini kaybetmenin ötesinde, kendi davranışlarının ahlaki sonuçlarıyla yüzleşememektir. Bu mahkûmiyetin en ağır tarafı da budur: İnsan, kendisini savunacak pek çok gerekçe bulabilir; ancak kaybolan güveni aynı kolaylıkla inşa edemez.
Burada asıl mesele, insanların birbirini yargılaması değil; herkesin kendi sorumluluğuyla yüzleşebilmesidir. Eleştiri düşmanlık değildir. Hesap verebilirlik itibar kaybı değil, kurumsal olgunluğun göstergesidir. Hakkaniyet ise yalnızca başkalarından beklenen değil, herkesin kendisine uygulaması gereken bir ölçüdür.
Unutulmamalıdır ki toplumların ayakta kalmasını sağlayan yalnızca kanunlar değil, o kanunların adil uygulandığına duyulan inançtır.
Ve bazen insanın önündeki en büyük sınav, bir mahkemeden beraat etmek değil, kendisine güvenen insanların gözünde doğruluğunu koruyabilmektir.
Çünkü hukukun hükmü dosyayı kapatabilir; fakat kamu vicdanının hafızasını kapatacak bir karar henüz yazılmamıştır.
