DOĞADA KARŞINA ÇIKAN EŞYA, BİR İNSANA GİDEN İPUCU OLABİLİR

Doğa, insanın gözünde çoğu zaman sessiz, sakin ve kendiliğinden akan bir hayatın mekânıdır. Ormanlar, patikalar, kayalıklar, dere yatakları, boş araziler ve dağ yolları bize yalnızca tabiatın parçaları gibi görünür. Oysa bazı durumlarda doğa, insan hikâyelerinin de izlerini saklar. Bir ağacın dibinde unutulmuş bir telefon, toprağın üzerinde bulunan bir yüzük, çalılıkların arasında fark edilen bir bileklik, bir kolye, bir küpe, bir saat ya da kişisel bir eşya; ilk bakışta sıradan bir kayıp eşya gibi değerlendirilebilir. Fakat ortada kayıp bir insan varsa, o eşya artık yalnızca bir eşya değildir. Sahibinin nerede olduğuna, hangi güzergâhtan geçtiğine veya son hareketlerinin belirlenmesine katkı sağlayabilecek önemli bir ipucu hâline gelebilir.

Kayıp şahıs vakalarında zaman kadar izlerin korunması da önemlidir. Arama çalışmalarının başarısı yalnızca ekiplerin ne kadar geniş bir alanı taradığıyla değil, olayla bağlantılı olabilecek bilgilerin ne kadar doğru ve bozulmadan muhafaza edildiğiyle de ilişkilidir. Bu nedenle vatandaşların doğada karşılaştıkları kişisel eşyalara yönelik davranışları sanıldığından daha önemlidir. İyi niyetle yapılan küçük bir müdahale bile eşyanın bulunduğu konumu değiştirebilir, çevredeki olası izleri bozabilir veya eşyanın üzerindeki temas ve diğer bulguların değerlendirilmesini güçleştirebilir. Bu nedenle temel prensip nettir: Şüpheli veya kayıp bir kişiye ait olabileceği düşünülen bir eşyaya gereksiz yere dokunmayın, taşımayın ve incelemeye çalışmayın.

Bir vatandaşın yapabileceği en değerli şey bazen hiçbir şeyi yerinden oynatmamaktır. Eşyanın bulunduğu konum mümkün olduğunca korunmalı, güvenli bir mesafeden çevresiyle birlikte fotoğraflanmalı ve konum tarif edilebilecek şekilde kaydedilmelidir. Ancak burada amaç vatandaşın kendi adli incelemesini yapması değildir. Parmak izi aramak, eşyanın üzerindeki herhangi bir yazıyı okumak, telefonun ekranını açmak, mesajlara veya arama kayıtlarına bakmak, sahibini araştırmak ya da eşyanın altında ve çevresinde kazı yapmak doğru yaklaşım değildir. Vatandaşın görevi soruşturmayı yürütmek değil; olası bir delilin zarar görmesini engelleyerek yetkili makamlara haber vermektir.

Özellikle cep telefonları bu açıdan ayrı bir hassasiyet taşır. Bir telefon bulunduğunda onu açarak sahibine ulaşmaya çalışmak ilk anda yardımsever bir davranış gibi görünebilir. Ancak cihazın ekranına dokunmak, kilidini açmaya çalışmak, SIM kartını çıkarmak, mesajları okumak veya içerisindeki kişisel verilere erişmek hem mahremiyet hem de adli süreç bakımından sorun oluşturabilecek müdahalelerdir. Telefonun nerede, hangi pozisyonda ve hangi koşullarda bulunduğu da cihazın kendisi kadar önemli olabilir. Bu nedenle en doğru yaklaşım, bulunduğu konumu korumak ve durumu kolluk kuvvetlerine bildirmektir.

Aynı durum saat, yüzük, kolye, küpe, bileklik, çanta, ayakkabı, kıyafet veya başka bir kişisel eşya için de geçerlidir. Eşyanın maddi değeri önemli değildir. Birkaç liralık bir nesne, bir insanın hayatına ilişkin paha biçilemez bir bilgi taşıyabilir. Üzerinde herhangi bir değerli taş bulunmayan basit bir yüzük, sıradan görünen bir bileklik veya eski bir telefon; sahibi açısından kimliklendirici bir unsur olabilir. Daha da önemlisi, eşyanın bulunduğu yer ve çevresindeki diğer unsurlarla ilişkisi, soruşturma açısından anlam taşıyabilir.

Bu nedenle özellikle ormanlık ve kırsal alanlarda yürüyüş yapan, kamp kuran, bisiklete binen, arazi çalışması gerçekleştiren veya doğayla iç içe vakit geçiren vatandaşların çevreye dikkat etmesi önemlidir. Buradaki amaç insanları şüpheye sevk etmek ya da her eşyayı bir olayın parçası olarak değerlendirmek değildir. Aksine, olağan bir eşya ile olağandışı bir durum arasındaki farkı fark edebilecek bilinç seviyesini artırmaktır. Çünkü bir vatandaşın gördüğü şey ile kolluk kuvvetlerinin olay yerinde yapacağı profesyonel değerlendirme aynı şey değildir. Vatandaşın gördüğü küçük ayrıntı, uzman ekiplerin değerlendirmesine bırakıldığında anlam kazanabilir.

Bir başka önemli konu da sosyal medyadır. Günümüzde insanlar buldukları bir eşyayı fotoğraflayıp sosyal medya üzerinden sahibini aramaya yönelebiliyor. Fakat eşyanın bir kayıp şahıs vakasıyla bağlantısı bulunup bulunmadığı bilinmeden yapılan bu tür paylaşımlar soruşturmayı olumsuz etkileyebilecek bilgi kirliliğine yol açabilir. Konumun herkese açık biçimde paylaşılması, insanların olay yerine yönelmesine ve mevcut izlerin bozulmasına neden olabilir. Ayrıca bir eşyanın fotoğrafından yola çıkarak herhangi bir kişiyi suçlamak veya kayıp bir şahısla ilişkilendirmek ciddi mağduriyetler doğurabilir. Bilgi paylaşmak başka, soruşturmayı yönlendirmeye çalışmak başkadır. Vatandaşın sorumluluğu doğru bilgiyi doğru makama ulaştırmaktır.

Burada en önemli hassasiyetlerden biri de eşyanın muhafazasıdır. Eşyanın bulunduğu yer güvenliyse ve kişinin hayatı veya çevredeki insanların güvenliği açısından acil bir risk yoksa, en doğru seçenek çoğu durumda eşyaya dokunmadan kolluk kuvvetlerine haber vermektir. Eşyanın mutlaka taşınması gereken bir durum ortaya çıkarsa, mümkün olduğunca az temasla ve uygun bir muhafaza yöntemi kullanılarak hareket edilmelidir. Özellikle üzerinde biyolojik iz veya başka adli bulgular bulunabilecek materyallerde profesyonel ekiplerin yönlendirmesi esas alınmalıdır. Vatandaşın amacı “delili paketlemek” değil, delili korumaktır.

Çünkü adli delil yalnızca nesnenin kendisinden ibaret değildir. Nesnenin bulunduğu yer, çevresindeki izler, konumu, yönü, diğer nesnelerle ilişkisi ve keşfedildiği zaman gibi unsurlar da olayın bütününü anlamaya yardımcı olabilir. Yerde bulunan bir telefonun birkaç metre ötede bulunan bir kıyafet parçasıyla ilişkisi, bir patikanın kenarındaki ayakkabı izi veya bir yüzüğün bulunduğu zemindeki değişiklikler; uzmanların olay yerinde değerlendireceği unsurlar olabilir. Bu nedenle vatandaşın “Ben bunu biraz kenara koydum” şeklindeki masum müdahalesi dahi olayın ilk hâlinin korunmasını güçleştirebilir.

Kayıp bir insanın bulunması yalnızca kolluk kuvvetlerinin değil, toplumun da ortak hassasiyetidir. Ancak toplumsal sorumluluk, herkesin kendi yöntemleriyle soruşturma yürütmesi anlamına gelmez. Tam tersine, sorumluluk sahibi vatandaşlık; fark etmek, korumak, doğru bilgiyi aktarmak ve profesyonel ekiplerin çalışmasına engel olmamaktır. Bir insanın hayatına dokunabilecek bir iz gördüğümüzde yapılacak en doğru şey, o izi merak uğruna tüketmek değil, adaletin ve aramanın değerlendirebileceği şekilde muhafaza etmektir.

Bazen günlerce süren arama faaliyetlerinde en önemli gelişme, kilometrelerce alanın taranmasıyla değil, bir vatandaşın “Burada bir şey var” diyebilmesiyle başlar. Bazen bir telefon, bazen bir saat, bazen de toprağın üzerinde fark edilen küçük bir yüzük; kayıp bir insanın izine ulaşılabilecek yeni bir hattın başlangıcı olabilir. O eşyanın sahibini bilmiyor olabiliriz. Oraya nasıl geldiğini bilmiyor olabiliriz. Hatta ilk bakışta herhangi bir olayla bağlantısı olmadığını düşünebiliriz. Fakat bunu belirleyecek olan vatandaşın tahmini değil, yetkili makamların yapacağı incelemedir.

Bu nedenle doğada bulunan kişisel eşyalara karşı yaklaşımımızı değiştirmek gerekiyor. Her bulunan eşya delil değildir; ancak her olası delil, delil olmadığı anlaşılıncaya kadar gereksiz müdahaleden korunmalıdır. Bir insanın geride bıraktığı son iz, bizim için sıradan görünen bir nesnenin üzerinde olabilir. O nesneyi yerinden oynatmamak, çevresini bozmamak ve doğru makama bildirmek bazen yapılabilecek en büyük yardımdır.

Unutmayalım: Bir insan kaybolduğunda ailesi yalnızca bir kişiyi değil, onun geri dönme ihtimalini arar. Kolluk kuvvetleri ise bu ihtimali gerçeğe dönüştürebilecek her türlü izi değerlendirir. Vatandaşın karşılaştığı küçük bir ayrıntı, bu zincirin önemli bir halkası olabilir. Bazen bir hayat, büyük bir keşiften değil; doğru zamanda fark edilen küçük bir eşyadan geri kazanılır.

KAYIP ŞAHIS İÇİN 7 ALTIN KURAL

1. DOKUNMA — YERİNİ DEĞİŞTİRME
Kayıp bir kişiye ait olabileceğini düşündüğünüz telefon, saat, yüzük, kolye, küpe, bileklik, çanta, kıyafet veya başka bir kişisel eşyaya gereksiz yere dokunmayın. Eşyayı hatıra olarak almak, incelemek veya başka bir yere taşımak doğru değildir.

2. ÖNCE ÇEVREYİ FARK ET
Yalnızca eşyaya değil, bulunduğu çevreye dikkat edin. Eşyanın hangi noktada, hangi doğal unsurun yanında ve hangi güzergâh üzerinde bulunduğunu hatırlamaya çalışın. Ancak çevrede kazı yapmayın, iz aramayın ve hiçbir şeyi kurcalamayın.

3. GÜVENLİ MESAFEDEN FOTOĞRAFLA
Mümkünse eşyanın bulunduğu konumu ve çevresini, eşyaya yaklaşmadan fotoğraflayın. Fotoğrafın amacı sosyal medyada paylaşmak değil, kolluk kuvvetlerine eşyanın yerini ve çevresini gösterebilecek bilgi sağlamaktır.

4. KONUMU KAYDET
Eşyanın bulunduğu yeri mümkün olduğunca açık şekilde tarif edin. Yol, patika, dere, kaya, ağaç, bina veya başka belirgin bir referans noktası varsa not edin. Telefonunuzun konum özelliğini kullanabiliyorsanız konumu kaydetmeniz kolluk ekiplerinin bölgeye ulaşmasına yardımcı olabilir.

5. TELEFONU AÇMA, İNCELEME
Bulduğunuz telefonun ekranına, mesajlarına, fotoğraflarına, rehberine veya arama kayıtlarına bakmayın. Cihazı şarj etmeyin, SIM kartını çıkarmayın ve sahibini kendi yöntemlerinizle araştırmaya çalışmayın. Cihazı olduğu hâliyle yetkili makamlara bildirin.

6. SOSYAL MEDYADA PAYLAŞMA
Eşyanın fotoğrafını ve bulunduğu konumu sosyal medyada paylaşarak kendi başınıza araştırma yürütmeyin. Yanlış kişilerin olay yerine yönelmesine veya mevcut izlerin bozulmasına neden olabilirsiniz. Ayrıca doğrulanmamış bilgiler başka kişilerin mağduriyetine yol açabilir.

7. KOLLUK KUVVETLERİNE BİLDİR
Durumu en yakın 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden veya ilgili kolluk birimine bildirin. Eşyanın nerede, ne zaman ve hangi koşullarda bulunduğunu açıkça anlatın. Eşya güvenli bir yerdeyse, mümkün olduğunca bulunduğu hâlde bırakılması ve ekiplerin yönlendirmesinin beklenmesi esastır.

SON SÖZ

Bir telefon kayıp bir insanın sesi olabilir. Bir yüzük kimliğinin ipucu olabilir. Bir saat son görüldüğü zamanı anlamlandırabilir. Bir bileklik, bir kolye, bir küpe veya küçücük bir eşya ise kaybolan bir insanın geride bıraktığı son iz olabilir.

Bu nedenle doğada gördüğümüz her kişisel eşyayı küçümsemeyelim; fakat kendi başımıza da anlam yüklemeyelim.

Fark et. Dokunma. Koru. Fotoğraflandır. Konumu bildir. Kolluğa teslim et.

Çünkü bazen bir eşya bulunur, bir insan bulunur.