Dizi Değil, Ülke Anlatıyoruz
cumha.com.tr, CUMHA Cumhur Haber Ajansı abonesi olan tarafsız bir haber platformudur. Köşe yazıları bölümünde yayımlanan içerikler, yazarların şahsi görüş ve değerlendirmelerinden oluşur. Platform, her görüşten yazara alan açan çok sesli yayın anlayışıyla farklı fikirlerin özgürce ifade edildiği tarafsız bir yayın zemini sunar.
Bir ülkenin dünyaya kendisini anlatmasının kaç yolu vardır?
Büyükelçilikler, diplomatik görüşmeler, uluslararası zirveler, kültür merkezleri…
Bir de televizyon vardır.
Hem de diğerlerinden çok daha sessiz çalışan bir televizyon.
Çünkü diplomatik bir metni kimse saatlerce izlemez. Ama iyi yazılmış bir dizinin yüz milyonlarca insanın evine girmesi mümkündür. Seyirci farkında olmadan bir ülkenin sokaklarını, insanlarını, tarihini, değerlerini ve dünyaya bakışını öğrenir.
Tam da bu nedenle Türk dizileri artık yalnızca “televizyon dizisi” olarak görülmemelidir.
Peki biz bu gücü ne kadar doğru kullanıyoruz?
Ölen abisinin karısıyla evlenmek zorunda kalan adamı merkezine koyan, aşiret ilişkilerini bitmeyen bir kader döngüsü gibi anlatan; sırf adı “Bozkurt” diye uyuşturucusunu yurtdışına satmayan, dolayısıyla “namuslu ve şerefli” uyuşturucu baronları üreten; bir beyni olduğu konusunda seyirciyi ikna etmekte zorlanan “beyin cerrahları” yazan diziler…
Bunlar elbette kurmacadır.
Sanatın görevi de devlet broşürü hazırlamak değildir.
Ancak mesele başka bir yerde başlıyor.
Bir ülkenin kültürel ürünleri, milyonlarca insan tarafından tüketiliyorsa, o ürünlerin ülke algısı üzerindeki etkisini görmezden gelmek de artık mümkün değildir.
Kamu diplomasisi tam burada devreye giriyor.
Kamu diplomasisini “devletin televizyona propaganda yaptırması” olarak anlamak büyük bir hata olur.
Asıl mesele, hikâyenin yazılması değil; devletin, hikâyenin stratejik değerini anlamasıdır.
Peki nasıl?
Birinci öneri: Devlet, senariste yardımcı olarak hikâye ekosistemini desteklemeli.
Tarih, arkeoloji, bilim, diplomasi, güvenlik, kültür, Anadolu'nun farklı toplulukları ve Türkiye'nin uluslararası ilişkileri üzerine çalışan senaristlere, yapımcılara ve araştırmacılara erişilebilir danışmanlık ve araştırma altyapısı sağlanabilir.
Yani “şunu anlat” denilmemeli.
“Anlatabileceğin gerçek hikâyeler bunlar” denilmeli.
Çünkü Türkiye'nin en büyük eksiği hikâye değil, hikâyelerin keşfedilmesi ve doğru dramatik yapıya dönüştürülmesidir.
İkinci öneri: Uluslararası seyirci için yazılan dizilerde Türkiye yalnızca dekor olmaktan çıkarılmalı.
İstanbul'da geçen uluslararası bir polisiye düşünün.
Konu yalnızca cinayet olmasın. İstanbul'un jeopolitik konumu hikâyenin kendisine dönüşsün.
Ya da Mezopotamya'da geçen bir arkeolojik gerilim…
Tarih yalnızca birkaç taş bina görüntüsünden ibaret kalmasın; binlerce yıllık medeniyetlerin bıraktığı miras, bugünün dünyasındaki bir çatışmanın parçası olsun.
Türkiye böylece “dizinin çekildiği ülke” değil, hikâyenin vazgeçilmez aktörü haline gelir.
Üçüncü öneri ise en önemlisi: Dizinin başarısı yalnızca reytingle ölçülmemeli.
Bir yapım 20 milyon kişi tarafından izlenebilir.
Ama seyircinin Türkiye hakkında hiçbir merakı oluşmuyorsa, bu yalnızca rakamsal değerdir.
Buna karşılık daha küçük bir izleyici kitlesi diziyi izledikten sonra İstanbul'u araştırıyor, Türkiye'ye seyahat etmeyi düşünüyor, Türk tarihini merak ediyor, Türkçe öğrenmeye başlıyor veya dizide gördüğü bir kültürel unsuru araştırıyorsa burada farklı bir etki ortaya çıkar.
Dolayısıyla kamu diplomasisi perspektifinden yeni ölçütler geliştirmek gerekiyor:
İzlenme kadar merak.
Reyting kadar kültürel etki.
Satış kadar ülke algısı.
Çünkü mesele bir dizinin kaç ülkeye satıldığı değil yalnızca.
O ülkelerde Türkiye'nin nasıl hatırlandığı.
Kamu diplomasisi, Türkiye'yi kusursuz göstermek anlamına gelmez.
Hatta tam tersine, fazla kusursuz karakterler inandırıcılığı yok eder.
Türkiye'nin sorunları da anlatılabilir. Karanlık hikâyeler de yazılabilir. Suç da anlatılabilir. Yolsuzluk da. Aile çatışması da.
Fakat Türkiye'nin bütün hikâyesini uyuşturucu baronlarına, aşiret kavgalarına, bitmeyen intikam döngülerine ve gerçeklikten kopuk mesleki karakterlere teslim etmek zorunluluk değildir.
Çünkü elimizde bundan çok daha büyük bir hikâye var.
İstanbul'un karanlık sokaklarından Mezopotamya'nın binlerce yıllık tarihine, bilim insanlarından sanatçılara, genç girişimcilerden diplomatlara, güvenlik bürokrasisinden Anadolu'nun kültürel zenginliğine kadar…
Mesele, o hikâyeleri bulmak.
Belki artık soruyu değiştirme zamanıdır:
“Bu dizi kaç reyting alır?”
yerine,
“Bu dizi Türkiye hakkında dünyaya ne düşündürür?”
diye sormak gerekiyor.
Çünkü önümüzdeki yıllarda ülkeler yalnızca ekonomileriyle, ordularıyla veya diplomatik gücüyle değil, hikâyeleriyle de rekabet edecek.
Ve belki asıl komplo tam da burada başlıyor:
Biz kendi hikâyelerimizi anlatmayı ihmal edersek, birileri dünyaya bizim hakkımızda anlatılacak hikâyeyi mutlaka yazar. Üstelik kendi çıkarına göre...
