Ultra İşlenmiş Gıdalar: Kolaylığın Görünmeyen Bedeli
cumha.com.tr, CUMHA Cumhur Haber Ajansı abonesi olan tarafsız bir haber platformudur. Köşe yazıları bölümünde yayımlanan içerikler, yazarların şahsi görüş ve değerlendirmelerinden oluşur. Platform, her görüşten yazara alan açan çok sesli yayın anlayışıyla farklı fikirlerin özgürce ifade edildiği tarafsız bir yayın zemini sunar.
Gün içinde kaç kez paket açıyoruz? Sabah bir kahvaltılık gevrek, öğleden sonra bir paket bisküvi, akşam birkaç dakikada hazırlanan dondurulmuş yemek…
Yoğun hayatın içinde bunların hepsi bize zaman kazandırıyor. Ancak kolaylık olarak soframıza giren ultra işlenmiş gıdalar, zamanla beslenmemizin temelini oluşturmaya başladığında sağlığımız açısından bazı riskleri de beraberinde getiriyor.
Her paketli gıda zararlı değil
Öncelikle işlenmiş gıda ile ultra işlenmiş gıdayı birbirinden ayırmak gerekiyor. Yoğurt, peynir, dondurulmuş sebze veya konserve bakliyat da belirli işlemlerden geçer. Bu durum, onların sağlıksız olduğu anlamına gelmez.
Ultra işlenmiş gıdalar ise çoğunlukla evde yemek hazırlarken kullanmadığımız çok sayıda bileşenin bir araya getirilmesiyle üretilir. Aroma vericiler, renklendiriciler, tatlandırıcılar, emülgatörler, rafine yağlar ve farklı şeker türleri bu ürünlerde sıkça karşımıza çıkar.
Gazlı içecekler, paketli kekler, cipsler, şekerlemeler, bazı kahvaltılık gevrekler, hazır noodle, işlenmiş et ürünleri ve kimi dondurulmuş hazır yemekler bu grupta yer alabilir.
Neden bir tane yetmiyor?
Bir paket cipsi açıp kısa sürede bitirdiğiniz oldu mu? Ya da yalnızca bir tane yemek için aldığınız bisküvinin devamını fark etmeden tükettiğiniz?
Ultra işlenmiş ürünler kolay çiğnenen, hızlı tüketilen ve yoğun lezzet veren bir yapıya sahip. Tuz, yağ ve şekerin birleşimi, daha fazla yeme isteğini artırabiliyor. Bu nedenle mesele her zaman irade eksikliği değil; ürünün bizi yeniden yemeye yönlendiren yapısıdır.
Kontrollü bir araştırmada, ultra işlenmiş gıdalarla beslenen kişilerin daha fazla kalori aldığı ve kilo kazandığı görüldü. Üstelik bu ürünler hızlı tüketildiği için vücudun “Doydum” mesajı gelene kadar ihtiyacımızdan fazlasını yiyebiliyoruz.
Sağlığımızı nasıl etkiliyor?
Araştırmalar, ultra işlenmiş gıdaların sık ve fazla tüketilmesini obezite, tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalıklarıyla ilişkilendiriyor. Bazı çalışmalarda bağırsak sağlığı, ruh sağlığı ve bazı kanser türleri açısından da olumsuz sonuçlar bildiriliyor.
Bu ürünler çoğunlukla fazla tuz, şeker ve doymuş yağ içerirken lif, vitamin ve mineral bakımından yetersiz kalabiliyor. Ancak sorun yalnızca içerdikleri maddeler değil. Ultra işlenmiş ürünler arttıkça sebzeler, meyveler, bakliyatlar ve evde hazırlanan yemekler soframızda daha az yer buluyor.
Sucuk, salam ve sosis gibi işlenmiş et ürünlerinde ise ayrıca dikkatli olmak gerekiyor. Dünya Sağlık Örgütüne bağlı Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı, düzenli işlenmiş et tüketimi ile özellikle kalın bağırsak kanseri arasındaki kanıtlara dikkat çekiyor.
Ambalajın önüne değil, arkasına bakalım
“Fit”, “light”, “şekersiz”, “proteinli” veya “doğal” ifadeleri bir ürünü kendiliğinden sağlıklı yapmaz. Şekersiz bir ürün fazla yağ, “fit” olarak sunulan bir atıştırmalık ise yüksek miktarda tatlandırıcı veya tuz içerebilir.
Bu yüzden ambalajın önündeki büyük vaatlerden önce arkasındaki küçük yazılara bakmak önemli. Şeker, tuz ve doymuş yağ miktarlarını benzer ürünlerle karşılaştırmak bile daha iyi seçimler yapmamızı sağlayabilir.
Soframızdan Çıkarmak
Ultra işlenmiş gıdalar günlük hayatın vazgeçilmez bir parçası gibi sunulsa da aslında vücudumuzun bu ürünlere ihtiyacı yok. Yoğun çalışma temposu ve zaman sıkıntısı hazır seçenekleri cazip hâle getirebilir. Ancak pratik olmaları, onları sağlıklı yapmıyor.
Şekerli içeceklerin yerine su veya ayran; paketli tatlıların yerine meyve ve yoğurt; hazır yemeklerin yerine ise evde hazırlanmış sade öğünler tercih edilebilir. İlk günlerde zor görünse de damak tadımız zamanla daha doğal seçeneklere uyum sağlayabilir.
“Arada bir tüketmekten bir şey olmaz” düşüncesi, bu ürünlerin yeniden alışkanlığa dönüşmesine kapı aralayabilir. Bu nedenle ultra işlenmiş gıdaları azaltmakla yetinmek yerine mümkün olduğunca soframızdan çıkarmak, sağlığımız adına daha net bir tercih olacaktır.
Kendimize “Ne kadar tüketebilirim?” diye sormak yerine, “Bunun yerine ne yiyebilirim?” sorusunu yöneltebiliriz. Çünkü sağlıklı beslenme yalnızca ölçülü davranmak değil, bedenimize zarar verebilecek alışkanlıklardan vazgeçebilmektir.
