SERRATONİN FELSEFESİ

Bu yazı, isim anası olduğum ve geliştirdiğim Serratonin Felsefesinin temel yaklaşımını ortaya koymaktadır. Serratonin Felsefesi; hastalık ve suç ortaya çıktıktan sonra yalnızca sonuçlarla mücadele etmeyi değil, bu olguların oluşmasına zemin hazırlayan nedenleri de anlamayı ve mümkün olduğunca önlemeyi esas alan, insanı merkeze alan bir düşünce yaklaşımıdır.

İnsanlık tarihine baktığımızda iki büyük mücadele dikkat çeker: Hastalıklarla mücadele ve suçla mücadele.

Bir tarafta hastaneler, ilaçlar, bilimsel araştırmalar ve tedavi yöntemleri; diğer tarafta mahkemeler, kanunlar, kolluk kuvvetleri ve ceza infaz kurumları…

Yüzyıllardır insanlık bu iki alanda büyük bir çaba gösteriyor. Elbette bu çaba vazgeçilmezdir. Hastalık ortaya çıktığında tedavi edilmeli, suç işlendiğinde hukuk gereğini yapmalıdır. Ancak bütün bunların yanında çoğu zaman gözden kaçan çok önemli bir soru vardır:

Acaba biz sonuçlarla mı mücadele ediyoruz, yoksa nedenlerle mi?

İşte Serratonin Felsefesi bu soruyla başlar.

Bu felsefe, insanı yalnızca biyolojik bir varlık ya da yalnızca hukukun konusu olan bir birey olarak görmez. İnsan; bedeni, zihni, duyguları, vicdanı, yetiştiği aile, yaşadığı çevre, eğitim düzeyi ve toplumsal ilişkileriyle birlikte bir bütündür. Bir parçayı görüp diğerlerini yok sayarak ne hastalıkları tam anlamıyla anlayabiliriz ne de suç olgusunu.

Elbette her hastalığın nedeni aynı değildir. Genetik özellikler, enfeksiyonlar, çevresel faktörler ve yaşam tarzı birçok hastalıkta belirleyici olabilir. Aynı şekilde her suç da aynı sebeple işlenmez. Kişisel tercihler, ekonomik koşullar, bağımlılıklar, eğitim eksikliği, çocukluk travmaları ve daha birçok etken suç davranışında rol oynayabilir.

Ancak insanı yalnızca teşhislerle veya suç tanımlarıyla açıklamaya çalışmak da eksik kalacaktır.

Serratonin Felsefesi'nin temel düşüncesi şudur: İnsanın iç dünyasını ihmal eden toplumlar, dış dünyadaki sorunları büyütmeye mahkûmdur.

Sürekli stres altında yaşayan, kendisini değersiz hisseden, umudunu kaybetmiş, adalete güvenini yitirmiş, yalnızlaşmış veya dışlanmış bireylerin hem ruhsal açıdan zorlanma hem de toplumsal uyum sorunları yaşama olasılığı artabilir. Bu nedenle güçlü bir toplum yalnızca hastane ve cezaevi inşa ederek değil, insanın yaşam kalitesini yükselterek de kendisini korur.

Belki de bugün en büyük eksikliğimiz, insanı yalnızca hata yaptığında fark etmemizdir.

Bir çocuk başarısız olduğunda onu konuşuyoruz.

Bir genç suça karıştığında onu konuşuyoruz.

Bir yetişkin hastalandığında onu konuşuyoruz.

Oysa asıl konuşmamız gereken, o noktaya gelmeden önce nelerin yaşandığıdır.

Serratonin Felsefesi tam da bu yüzden önleyici düşünceyi savunur. Çünkü önlemek, onarmaktan çoğu zaman daha değerlidir.

Bir insanın kendisini ifade edebilmesi, adalet duygusunu hissedebilmesi, eğitimden yararlanabilmesi, üretime katılması, sanatla ve kültürle buluşması yalnızca bireysel bir kazanım değildir; aynı zamanda toplumsal huzura yapılan bir yatırımdır.

Bu nedenle Serratonin Felsefesi'nde hukuk yalnızca ceza vermek değildir; adalet duygusunu güçlendirmektir.

Sağlık yalnızca hastalıkları tedavi etmek değildir; sağlıklı bir yaşam kültürü oluşturabilmektir.

Eğitim yalnızca bilgi aktarmak değildir; düşünebilen, sorgulayabilen ve empati kurabilen bireyler yetiştirebilmektir.

Mizah ise yalnızca güldürmek değildir. Bazen tek bir kara mizah cümlesi, sayfalarca yazılmış bir eleştiriden daha güçlü olabilir. Çünkü mizah, toplumun alıştığı yanlışları görünür hâle getirir. Güldürürken düşündürür, düşündürürken değişimin kapısını aralar.

Serratonin Felsefesi, insanın korkuyla değil bilinçle dönüşebileceğine inanır. Korku davranışları geçici olarak durdurabilir; ancak bilinç davranışın kaynağını değiştirebilir. Kalıcı değişim, baskıyla değil farkındalıkla mümkündür.

Hiçbir toplum hastalığı veya suçu tamamen ortadan kaldıramaz. Böyle bir iddia gerçekçi değildir. Ancak her toplum, insanın daha sağlıklı yaşayabileceği ve suça yönelme riskini azaltabilecek koşulları oluşturmak için çaba gösterebilir.

Belki de geleceğin en büyük başarısı, daha fazla hastane yapmak ya da daha büyük cezaevleri inşa etmek olmayacaktır.

Asıl başarı; insanların daha az hastalandığı, daha az suça sürüklendiği, birbirine daha fazla güvendiği, farklı düşüncelerin düşmanlık sebebi değil zenginlik olarak görüldüğü bir toplum oluşturabilmektir.

İşte Serratonin Felsefesi'nin hayal ettiği dünya budur.

İnsanı yalnızca tedavi eden değil, hastalanmasını mümkün olduğunca önlemeye çalışan…

İnsanı yalnızca yargılayan değil, suça sürükleyen nedenleri de anlamaya çalışan…

Ve en önemlisi, insanı yalnızca yaşayan bir varlık olarak değil, düşünebilen, hissedebilen ve değişebilen bir değer olarak gören bir dünya…

Çünkü bana göre gerçek uygarlık; hastanelerin ve cezaevlerinin büyüklüğüyle değil, onlara duyulan ihtiyacın giderek azalmasıyla ölçülmelidir.