Bebeğim Her Akşam Saatlerce Ağlıyor: Gaz mı, Kolik mi, Yoksa Başka Bir Sorun mu?

“Doktor bey, bebeğim özellikle akşamları saatlerce ağlıyor. Karnını kasıyor, bacaklarını çekiyor, gaz çıkarınca biraz rahatlıyor. Acaba sütüm mü dokunuyor?”

Yenidoğan ve süt çocukluğu döneminde ailelerden en sık duyduğumuz cümlelerden biri budur. Hatta bazen bebek daha muayene edilmeden tanı aile tarafından konulmuştur: “Gazı var.”

Oysa önemli bir noktayı en başta söylemek gerekir:

Her ağlayan bebeğin gazı yoktur ve her uzun süren ağlama kolik değildir.

Ağlama, bebeğin bizimle iletişim kurma yollarından biridir. Bebek acıktığında, altı ıslandığında, yorulduğunda, sıcakladığında, üşüdüğünde, fazla uyarıldığında veya yalnızca kucağa ve temasa ihtiyaç duyduğunda ağlayabilir. Gaz bunlardan yalnızca biridir.

Kolik nedir?

İnfantil kolik, sağlıklı ve gelişimi normal olan küçük bir bebekte açıklanabilir başka bir neden olmaksızın ortaya çıkan uzun süreli ve tekrarlayan ağlama-huzursuzluk ataklarıdır.

Genellikle yaşamın ilk haftalarında başlar. Ağlama özellikle öğleden sonra ve akşam saatlerinde belirginleşebilir ve çoğu bebekte 3–4 aylık olduğunda önemli ölçüde azalır.

Kolikli bir bebek ağlarken yüzünü kızartabilir, yumruklarını sıkabilir, bacaklarını karnına çekebilir ve sırtını geriye doğru yaylandırabilir. Karnından sesler gelebilir ve gaz çıkarabilir.

İşte burada aileleri yanıltan önemli bir durum vardır: Bebeğin bacaklarını karnına çekmesi ve gaz çıkarması, ağlamanın mutlaka gazdan kaynaklandığını göstermez. Uzun süre ağlayan bebek aynı zamanda hava yutar ve bunun sonucunda daha fazla gaz çıkarabilir. Yani bazen gaz ağlamanın nedeni değil, sonucu da olabilir.

Önce şu soruyu sorun: Bebeğim neden ağlıyor olabilir?

Ağlayan bir bebeğe hemen gaz damlası vermek yerine önce temel ihtiyaçları kontrol edilmelidir:

Aç mı? Altı kirli mi? Çok sıcak veya soğuk mu? Uykusu mu geldi? Fazla mı uyarıldı? Emerken hava mı yutuyor? Kucağa ve ten temasına mı ihtiyacı var?

Özellikle emzirme tekniği önemlidir. Memeyi yeterince iyi kavrayamayan veya biberonla beslenirken fazla hava yutan bebek daha huzursuz olabilir. Beslenme sırasında uygun pozisyon verilmesi ve beslenme sonrasında bebeğin gazının çıkarılması bazı bebeklerde rahatlama sağlayabilir.

Gaz damlaları gerçekten işe yarıyor mu?

Eczanelerde “gaz damlası” veya “kolik damlası” adı altında çok sayıda ürün bulunmaktadır. Aileler bazen bir üründen diğerine geçerek haftalar boyunca çözüm arayabilir.

Ancak infantil kolik için kullanılan gaz giderici ürünlerin tamamının etkili olduğuna ilişkin güçlü bilimsel kanıt bulunmamaktadır. Bu nedenle her ağlayan bebeğe rutin olarak gaz damlası başlanması doğru bir yaklaşım değildir.

Bir ürünün “bitkisel” veya “doğal” olarak satılması da mutlaka etkili ve güvenli olduğu anlamına gelmez.

Öncelikle bebeğin beslenmesi, büyümesi, emzirme tekniği ve ağlamaya yol açabilecek diğer nedenler değerlendirilmelidir.

Probiyotikler kolikte etkili mi?

Probiyotikler son yıllarda kolik konusunda en fazla araştırılan alanlardan biridir. Ancak burada önemli bir ayrıntı var:

“Probiyotik” tek bir ürün değildir.

Etkinlik kullanılan bakteri türüne ve hatta suşuna göre değişebilir.

Avrupa Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Derneği'nin (ESPGHAN) değerlendirmesine göre özellikle anne sütüyle beslenen kolikli bebeklerde Limosilactobacillus reuteri DSM 17938 suşunun belirli doz ve sürede kullanımı düşünülebilir. Bununla birlikte önerinin gücü zayıftır. Mama ile beslenen bebeklerde ise aynı probiyotiğin kullanımı konusunda yeterli kanıt bulunmamaktadır. Benzer şekilde Bifidobacterium animalis subsp. lactis BB-12 için de anne sütüyle beslenen kolikli bebeklerde sınırlı olumlu kanıt bulunmaktadır.

Dolayısıyla “Kolik varsa herhangi bir probiyotik alın” demek bilimsel olarak doğru değildir.

Özellikle prematüre, bağışıklık sistemiyle ilgili problemi bulunan veya ciddi hastalığı olan bebeklerde probiyotik kullanımı mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Rezene, anason ve bitki çayları verelim mi?

Büyükannelerden sık duyduğumuz önerilerden biri de “Biraz rezene veya anason çayı verin, gazını alır” şeklindedir.

Ancak küçük bebeklere doktor önerisi olmadan bitki çayı verilmesini önermiyoruz.

Özellikle ilk altı ay yalnızca anne sütüyle beslenen bir bebeğin suya veya bitki çayına ihtiyacı yoktur. Bitkisel ürünlerde içerik ve dozun standart olmaması da ayrı bir sorundur.

Doğal olan her şey bebek için güvenli değildir.

Bu nedenle rezene, anason veya farklı bitkisel karışımların gelişigüzel kullanılması yerine çocuk hekiminin önerisi alınmalıdır.

Masaj işe yarar mı?

Nazik dokunma ve masaj bazı bebeklerin rahatlamasına yardımcı olabilir.

Bebek sakin olduğu bir dönemde, eller ısıtıldıktan sonra karın bölgesine saat yönünde çok hafif dairesel hareketlerle masaj yapılabilir. Bacakların nazikçe karına doğru yaklaştırılıp tekrar uzatılması da bazı bebeklerin rahatlamasını sağlayabilir.

Ilık bir banyo ve ardından yapılan hafif masaj da sakinleştirici olabilir.

Ancak masajın amacı bebeğin karnına bastırarak “gaz çıkarmaya çalışmak” değildir. Sert baskı uygulanmamalıdır.

Beyaz gürültü gerçekten işe yarıyor mu?

Bazı bebekler tekrarlayan ve monoton seslerle sakinleşebilir. Hafif bir beyaz gürültü, “şşşş” sesi, yumuşak bir müzik veya ebeveynin sakin biçimde mırıldanması bebeğin gevşemesine yardımcı olabilir.

Ancak ses kaynağı bebeğin kulağının hemen yanında tutulmamalı ve yüksek sesle çalıştırılmamalıdır.

Burada hedef bebeği yüksek sesle susturmak değil, sakin ve tekrarlayan bir ortam oluşturmaktır.

Kundak kolikli bebeği sakinleştirir mi?

Bazı bebekler uygun şekilde yapılan kundakla daha kolay sakinleşebilir. Ancak kundak güvenli yapılmalıdır.

Bebeğin kalça ve bacaklarının hareket edebilmesine izin verilmeli, çok sıkı sarılmamalıdır. Uyku için bebek her zaman sırtüstü yatırılmalıdır. Bebek dönmeye başladığında veya dönmeye çalıştığına ilişkin belirtiler ortaya çıktığında kundak bırakılmalıdır.

Bebeğin üzerine ağırlık oluşturacak yastık, pirinç torbası veya benzeri nesneler koymak ise güvenli değildir. Uyku alanında yastık, yorgan ve benzeri yumuşak veya ağırlık oluşturabilecek materyaller bulunmamalıdır.

Anne ne yerse bebeğin gazı olur?

Belki de emziren annelere en fazla haksızlık yapılan konu budur.

“Mercimek yeme, bebeğe gaz yapar.”

“Brokoli yeme.”

“Soğan yeme.”

“Kuru fasulye yediğin için çocuk ağlıyor.”

Bu liste bazen o kadar uzar ki anne neredeyse yalnızca birkaç çeşit yiyecekle beslenmeye başlar.

Oysa annenin bağırsaklarında oluşan gaz anne sütüne geçmez. Emziren annelerin kolik nedeniyle rutin olarak çok sayıda besini diyetlerinden çıkarmalarını destekleyen yeterli kanıt yoktur. Kolikli bebeği olan annenin sırf bu nedenle rutin diyet değişikliği yapması önerilmez.

Bununla birlikte bazı bebeklerde inek sütü proteini alerjisi gibi özel durumlar huzursuzluk ve ağlamaya eşlik edebilir. Ancak yalnızca ağlama ve huzursuzluk, inek sütü alerjisi tanısı koymak için yeterli değildir; bu durum kolikli bebeklerin küçük bir bölümünde söz konusudur.

Bebeğin dışkısında kan, tekrarlayan kusma, egzama, beslenme problemi veya yetersiz kilo alımı gibi ek bulgular varsa hekim değerlendirmesi gerekir.

Bu nedenle annenin süt, yumurta, baklagiller ve sebzeler gibi değerli besinleri kendi kendine diyetten çıkarması yerine önce bebeğin değerlendirilmesi daha doğrudur.

Her Ağlamayı “Gazdır” Diye Geçiştirmeyin!

Kolik tanısındaki en önemli nokta şudur:

Kolik, sağlıklı görünen ve normal gelişen bir bebekte görülen aşırı ağlamadır.

Dolayısıyla ağlayan bir bebeğin ciddi bir hastalığının olmadığından emin olmak gerekir.

Özellikle aşağıdaki belirtilerden biri varsa “gazdır, geçer” diyerek beklemeyin:

• Üç aydan küçük bebekte 38°C veya üzerinde ateş
• Bebeğin emmeyi belirgin şekilde azaltması veya tamamen reddetmesi
• Sürekli ve tekrarlayan kusma
• Yeşil renkli kusma
• Karında belirgin şişlik
• Dışkıda kan
• Solunum güçlüğü veya çok hızlı soluma
• Morarma, belirgin solukluk veya gri renk
• Bebeğin aşırı uykuya eğilimli, gevşek olması veya zor uyandırılması
• Nöbet
• İdrar miktarında belirgin azalma
• Kilo alamama
• Normalden farklı, tiz, zayıf veya kesintisiz bir ağlama
• Daha önce sakinleşebilen bebeğin hiçbir şekilde sakinleştirilememesi.

Bu belirtiler enfeksiyonlardan bağırsak hastalıklarına kadar farklı sorunların habercisi olabilir ve tıbbi değerlendirme gerektirir.

Peki ağlama krizi başladığında ne yapalım?

Önce bebeğin açlığını, bezini ve ortam sıcaklığını kontrol edin. Besleniyorsa doğru pozisyonda besleyin ve sonrasında gazını çıkarmayı deneyin. Bebeği kucağınıza alın, ten teması sağlayın, yavaşça sallayın veya yürüyün. Hafif beyaz gürültü, sakin bir ses, ılık banyo veya nazik masaj deneyebilirsiniz.

Her yöntem her bebekte işe yaramaz. Bazen birkaç farklı yöntemi sırayla denemek gerekir.

Ve anne-babaların bilmesi gereken belki de en önemli konu şudur:

Kolikli bebeğin uzun süre ağlaması anne-babanın kötü ebeveyn olduğu anlamına gelmez.

Saatlerce ağlayan bir bebeği sakinleştirmeye çalışmak son derece yorucudur. Ebeveyn kendisini öfkeli veya kontrolünü kaybetmeye yakın hissederse bebeği güvenli biçimde sırtüstü olarak boş yatağına bırakmalı, birkaç dakika başka bir odaya geçmeli ve mümkünse bir yakından yardım istemelidir.

Bebeği asla sarsmayın!

Ne kadar uzun süre ağlarsa ağlasın, bebeği susturmak amacıyla kesinlikle sallamayın veya sarsmayın. Şiddetli sarsma bebeğin beyninde ciddi ve kalıcı hasara, hatta ölüme neden olabilir.

Son söz: Gazı değil, bebeği değerlendirin

Bebeklerde gaz ve kolik çok sık görülür; fakat her ağlamayı “gaz” olarak değerlendirmek bazen gerçek bir hastalığın gözden kaçmasına neden olabilir.

Çoğu kolik atağı zamanla azalır ve bebeklerin büyük bölümünde 3–4. aylara doğru belirgin biçimde düzelir.

Bu dönemde mucize bir gaz damlasından çok daha değerli olan şey; doğru beslenme tekniği, temas, sakinleştirme yöntemleri, güvenli uyku, gerektiğinde hekim değerlendirmesi ve yorulan anne-babaya verilen destektir.

Ve bebeğiniz bu akşam yine ağlamaya başladığında aklınızda şu cümle olsun:

“Her ağlama gaz değildir. Bebek ağlayarak bize bir şey anlatmaya çalışır; önemli olan yalnızca ağlamayı susturmak değil, bebeğin ne anlatmak istediğini anlamaktır.”