Beni Osmanlı’ya Hapsedemezsiniz
cumha.com.tr, CUMHA Cumhur Haber Ajansı abonesi olan tarafsız bir haber platformudur. Köşe yazıları bölümünde yayımlanan içerikler, yazarların şahsi görüş ve değerlendirmelerinden oluşur. Platform, her görüşten yazara alan açan çok sesli yayın anlayışıyla farklı fikirlerin özgürce ifade edildiği tarafsız bir yayın zemini sunar.
Tarih, bazı zihinlerde tuhaf bir daralma operasyonuna uğramış durumda. Sanki Türk milleti, 1299’da Söğüt’te doğmuş, 1922’de de Ankara’da yeniden icat edilmiş gibi. Osmanlı’yı inkâr etmek elbette abes; o, Türk tarihinin en uzun ve en muhteşem imparatorluk sayfalarından biridir. Ama onu tek ve yegâne sayfa ilan etmek, tarihe karşı işlenmiş zarif bir entelektüel cinayettir. Hafızayı 600 yılla sınırlamak, bir ormanı tek bir anıt ağaca indirgemek kadar bilimseldir.
Türk tarihi, Oğuz boylarının Orta Asya bozkırlarından Anadolu’ya uzanan uzun yürüyüşüdür. Karahanlılar (840–1212), Türk-İslam sentezinin ilk büyük devlet deneyimidir; Satuk Buğra Han’ın İslam’ı kabulü, Türklerin dünya tarihine damgasını vuran bir dönüm noktasıdır. Selçuklular ise sadece Anadolu’yu değil, İran’ı, Irak’ı ve Suriye’yi de şekillendirmiş; 1071 Malazgirt’le Anadolu’yu Türk yurdu haline getirmiştir. Bu, “Osmanlı’dan önce bir şey yoktu” iddiasını gülünç kılan basit bir kronolojik gerçektir.
Kıpçaklar, Peçenekler, Kırgızlar… Bunlar folklorik aksesuar değil, Türk etnik ve siyasi hafızasının canlı parçalarıdır. Kıpçaklar, Altın Orda’nın omurgasını oluşturmuş; Peçenekler Balkanlar’da ve Karadeniz’in kuzeyinde yüzyıllarca varlık göstermiş; Kırgızlar ise Yenisey’den Tanrı Dağları’na uzanan bağımsız bir Türk devlet geleneğini sürdürmüştür. Oğuzlar ise gerek Selçuklu, gerek Osmanlı, gerekse Azerbaycan ve Türkmenistan coğrafyasında siyasi sürekliliğin taşıyıcısıdır. Bunları “Osmanlı öncesi karanlık” diye geçiştirmek, tarih biliminin değil, ideolojik dar görüşlülüğün ürünüdür.
Ve nihayet Cumhuriyet. Atatürk’ün kurduğu Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı’nın inkârı değil, onun tarihsel devamı ve aynı zamanda Türk milletinin modern siyasal formudur. 29 Ekim 1923, bir kesinti değil, uzun bir tarihî zincirin yeni bir halkasıdır. Cumhuriyet’i “Osmanlı’nın antitezi” diye okumak kadar, Osmanlı’yı “Cumhuriyet’in öncesindeki tek tarih” diye okumak da aynı entelektüel tembelliğin iki yüzüdür.
İroni şuradadır: Bazı çevreler Osmanlı’yı yüceltirken onu adeta “Türk olmayan bir imparatorluk” gibi sunmakta, bazıları ise Cumhuriyet’i yüceltirken bin yıllık Türk-İslam devlet geleneğini yok saymaktadır. Her iki tutum da aynı hatayı tekrarlar: Tarihi, kendi ideolojik konfor alanına sığdırmaya çalışmak. Oysa tarih, ne romantik bir nostalji ne de ideolojik bir silahtır. O, Oğuzname’den Divanü Lügati’t-Türk’e, Orhun Yazıtları’ndan Nutuk’a kadar uzanan kesintisiz bir hafızadır.
Sonuç olarak: Beni Osmanlı tarihine hapsedemezsiniz. Osmanlı benim tarihimdir; ama Karahanlılar, Selçuklular, Kıpçaklar, Peçenekler, Kırgızlar ve Oğuzlar da benim tarihimdir. Atatürk’ün Cumhuriyeti de öyle. Türk tarihi, bir imparatorluğun 600 yıllık ihtişamından ibaret değildir. O, bozkırdan denize, göçebe çadırından modern cumhuriyete uzanan, çok daha geniş, çok daha derin ve çok daha uzun bir hikâyedir. Bu hikâyeyi tek bir sayfaya sıkıştırmaya çalışanlara ise sadece gülmek düşer: Tarih, dar kafalara sığmaz.
Görüş mesafeniz açık olsun.
Olamaz Türk'e baş, Türküm demeyen.
