NORMAL VE ANORMAL İKİLEMİ

"Normal misin?"

Belki de insanın en kolay sorduğu, en zor cevaplayacağı sorulardan biri budur.

Çünkü "normal" dediğimiz kavram, çoğu zaman bilimsel bir ölçüden çok toplumun alışkanlıklarından beslenir. Çoğunluğun yaptığı normal kabul edilir, çoğunluğun dışında kalan ise hızla sorgulanır. Hatta bazen anlaşılmadan, dinlenmeden ve tanınmadan "anormal" etiketiyle karşı karşıya kalır.

Peki gerçekten öyle midir?

Tarih bize bunun tam tersini söylüyor.

Bir zamanlar dünyanın döndüğünü söylemek anormaldi. Kadınların eğitim almasını savunmak anormaldi. Irkçılığa karşı çıkmak, köleliğin kaldırılmasını istemek, farklı düşünmek, farklı giyinmek, farklı yaşamak... Bunların birçoğu yaşandığı dönemde toplumun önemli bir kesimi tarafından yadırganıyordu.

Bugün ise o "anormal" insanların cesareti sayesinde daha özgür bir dünyada yaşıyoruz.

Demek ki normal ile doğru, her zaman aynı şey değildir.

Toplum, düzenini korumak için normlar oluşturur. Bu kaçınılmazdır. Ancak normlar, zamanla sorgulanamaz kurallara dönüştüğünde farklı olanı dışlayan görünmez duvarlar inşa etmeye başlar. O noktadan sonra insanlar davranışlarını vicdanlarına göre değil, etiketlenme korkusuna göre belirler.

Oysa hukuk da bilim de bize daha dikkatli olmayı öğretir.

Hukuk, insanları "normal" ya da "anormal" diye sınıflandırmaz. Hukuk, davranışların hukuka uygun olup olmadığıyla ilgilenir. Bir kişinin alışılmışın dışında yaşaması, düşünmesi ya da kendini ifade etmesi tek başına hukuki bir sorun oluşturmaz.

Psikiyatri açısından da durum benzerdir. Ruh sağlığı değerlendirmeleri, yalnızca kişinin toplumdan farklı olmasına dayanmaz. Bilimsel tanı ölçütleri; kişinin yaşadığı belirgin sıkıntıyı, işlevselliğini ve klinik değerlendirmeyi esas alır. Farklı olmak, tek başına bir ruhsal bozukluk anlamına gelmez.

Ne yazık ki günlük hayatta bu ayrım çoğu zaman göz ardı edilir.

Biraz sessiz olan "asosyal", çok konuşan "deli", duygularını yoğun yaşayan "istikrarsız", kalıpların dışına çıkan ise "anormal" ilan edilir. Böylece insanlar anlaşılmaya çalışılmadan tanımlanır; dinlenmeden yargılanır.

Belki de asıl anormal olan budur.

Çünkü bir insanı tanımadan etiketlemek, onu anlamaya çalışmaktan çok daha kolaydır.

Oysa insan, tek bir kelimeye sığmayacak kadar karmaşık bir varlıktır.

Belki de bugün kendimize sormamız gereken soru "Kim normal?" değildir.

Asıl soru şudur:

Normal dediğimiz şeyi kim belirliyor?

Çoğunluk mu?

Alışkanlıklar mı?

Korkularımız mı?

Yoksa gerçekten bilim ve akıl mı?

Bir davranışın yaygın olması onu doğru yapmaz. Bir düşüncenin azınlıkta kalması da onu yanlış yapmaz.

İnsanlık tarihine yön verenlerin büyük kısmı, yaşadıkları dönemde alışılmışın dışında görülen insanlardı. Eğer herkes yalnızca "normal" kabul edileni yapmış olsaydı, bugün sahip olduğumuz birçok hak, birçok bilimsel gelişme ve birçok özgürlük hiç doğmayacaktı.

Belki de gerçek anormallik, farklı olmak değildir.

Gerçek anormallik; düşünmeyi bırakmak, sorgulamaktan vazgeçmek ve yalnızca çoğunluk öyle istediği için aynı kalıpların içinde yaşamaktır.

Bu yüzden bir insana "anormal" demeden önce, normal dediğimiz kavramı yeniden sorgulamak gerekir.

Çünkü bazen toplumun "anormal" dediği insanlar geleceği değiştirir; toplumun "normal" dediği önyargılar ise yalnızca geçmişi tekrar eder.